บทวิเคราะห์เชิงลึก: การลงทุนอย่างยั่งยืนและอนาคตของพลังงานสะอาด – เบื้องหลังที่มากกว่าแค่ “สีเขียว”
ในยุคที่เทรนด์โลกหันมาให้ความสำคัญกับความยั่งยืนอย่างไม่เคยมีมาก่อน ประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมไม่ได้เป็นเพ
ียงกระแสชั่วคราวอีกต่อไป แต่กลายเป็นแกนหลักที่ขับเคลื่อนทิศทางการลงทุนทั่วโลก การลงทุนอย่างยั่งยืน (Sustainable Investment) หรือที่เรียกกันติดปากว่า การลงทุน ESG ได้รับความสนใจอย่างล้นหลามในหมู่นักลงทุนยุคใหม่ ด้วยการพิจารณาปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental), สังคม (Social), และบรรษัทภิบาล (Governance) เป็นเครื่องมือสำคัญในการประเมินมูลค่าและศักยภาพของบริษัท
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปี 2020 ที่ตลาดหุ้นทั่วโลกเผชิญความผันผวนจากวิกฤตการณ์ต่างๆ นักลงทุนจำนวนมากกลับพบโอกาสทองในการลงทุนในบริษัทที่มีผลประกอบการโดดเด่นด้าน ESG ไม่ใช่เพียงเพราะการสนับสนุนธุรกิจที่มีความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมเท่านั้น แต่ยังมีโอกาสในการสร้างผลกำไรอย่างมหาศาล ซึ่งสะท้อนให้เห็นจากการเติบโตของราคาหุ้นของหลายบริษัทที่พุ่งทะยานอย่างน่าตกใจ
Tesla: ขุมพลังแห่งการเติบโตและการตั้งคำถาม
ตัวอย่างที่โดดเด่นที่สุด คือ บริษัทรถยนต์ไฟฟ้า Tesla ของ Elon Musk ที่สามารถสร้างปรากฏการณ์ราคาหุ้นเติบโตสูงถึงเกือบ 800% ในช่วงต้นปี 2020 จนก้าวขึ้นเป็นบริษัทรถยนต์ที่มีมูลค่าตลาด (Market Cap) สูงที่สุดในโลก และเป็นหนึ่งในบริษัทที่มีมูลค่าสูงสุด 5 อันดับแรกในสหรัฐอเมริกา ความสำเร็จนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียง Tesla เท่านั้น BYD ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้ารายใหญ่จากจีน ก็มีการเติบโตที่น่าทึ่งเช่นกัน โดยมูลค่าบริษัทพุ่งขึ้นจาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ภายในเวลาเพียง 1 ปี
นอกจากนี้ CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่ชั้นนำของจีน ซึ่งเป็นซัพพลายเออร์รายสำคัญของ Tesla ก็มีมูลค่าเพิ่มขึ้นถึง 440% ขณะที่ Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์เซลล์ในสหรัฐอเมริกา ก็เติบโตถึง 830% ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมั่นของตลาดต่อศักยภาพของธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาด ซึ่งหลายฝ่ายมองว่าเป็น “อนาคต” ของอุตสาหกรรม
อย่างไรก็ตาม การเติบโตที่ก้าวกระโดดนี้ได้ก่อให้เกิดคำถามและการตรวจสอบที่เข้มข้นยิ่งขึ้น โดยเฉพาะประเด็นที่ว่า ธุรกิจเหล่านี้ “สะอาด” จริงหรือไม่? และห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ของพวกเขาเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากน้อยเพียงใด? บทความนี้จะเจาะลึกถึงมิติเหล่านี้ เพื่อให้ผู้อ่านได้เห็นภาพที่สมบูรณ์ของ การลงทุนพลังงานสะอาด และความท้าทายที่ซ่อนอยู่
เจาะลึกเบื้องหลัง Tesla: แบตเตอรี่, แร่ธาตุ, และความยั่งยืนที่ต้องตั้งคำถาม
ในเดือนกันยายน 2020 Elon Musk ได้ประกาศเป้าหมายอันทะเยอทะยานของ Tesla ในการผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปีภายในปี 2030 ซึ่งหากสำเร็จ จะหมายถึงการเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาลของการใช้ทรัพยากรพื้นฐาน โดยเฉพาะแร่ธาตุสำคัญที่ใช้ในการผลิตแบตเตอรี่ เช่น ลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิล
การวิเคราะห์โดย Adamas Intelligence และ Mining.com จากข้อมูลปี 2019 (ก่อนผลกระทบจาก COVID-19) พบว่า หาก Tesla บรรลุเป้าหมายในปี 2030 จะต้องใช้ลิเธียมเพิ่มขึ้นถึง 165% ของปริมาณการผลิตทั่วโลกในปี 2019 และโคบอลต์เพิ่มขึ้น 56% ซึ่งปริมาณความต้องการที่สูงขึ้นนี้ อาจเกินกว่ากำลังการผลิตที่มีอยู่และส่งผลกระทบต่อมาตรฐานการผลิตที่ยั่งยืน (Sustainable Production)
Tesla เองดูจะตระหนักถึงปัญหานี้ โดยในงาน “Battery Day” ได้นำเสนอแนวทางแก้ไข เช่น การเพิ่มประสิทธิภาพการสกัดลิเธียม หรือการพิจารณาเข้าซื้อบริษัท Glencore ผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ รวมถึงการเน้นย้ำถึงมาตรฐานแรงงานในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก อย่างไรก็ตาม ปัญหาเรื่องนิกเกิลยังคงเป็นโจทย์ใหญ่ คาดการณ์ว่าในปี 2030 Tesla จะต้องใช้นิกเกิลคิดเป็น 31% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 ซึ่งเป็นปริมาณที่ใกล้เคียงกับผลผลิตรวมของผู้ผลิตรายใหญ่ 6 อันดับแรกของโลก และต้องแข่งขันกับอุตสาหกรรมอื่นๆ เช่น สแตนเลส
แผนการของ Tesla ในการตั้งโรงงานแบตเตอรี่ในอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตนิกเกิลอันดับ 1 ของโลก ก็นำมาซึ่งข้อกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม จากวิธีการกำจัดของเสียแบบ Deep-sea tailings placement (DSTP) ที่ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเลอย่างรุนแรง ดังที่เคยเกิดขึ้นในกรณี Basamuk Bay ปาปัวนิวกินี
อีกทางเลือกหนึ่งคือการเปลี่ยนไปใช้แบตเตอรี่ประเภท LFP (Lithium Iron Phosphate) ซึ่ง Tesla ได้เริ่มนำมาใช้ในรถยนต์ที่ผลิตจากจีนแล้ว แม้จะช่วยลดการพึ่งพาโคบอลต์และนิกเกิล แต่ LFP ก็มีข้อจำกัด เช่น ใช้เวลาชาร์จนานกว่า วิ่งได้ระยะทางสั้นกว่า และมีปัญหาในสภาพอากาศเย็น
ความท้าทายของธุรกิจพลังงานหมุนเวียน: โซลาร์และลม กับห่วงโซ่อุปทานที่ซับซ้อน
ปัญหาห่วงโซ่อุปทานที่ Tesla เผชิญ เป็นความท้าทายร่วมที่อุตสาหกรรมพลังงานสะอาดทุกแขนงต้องเผชิญ
พลังงานแสงอาทิตย์ (โซลาร์) และพลังงานลม เป็นหัวใจสำคัญของเทรนด์พลังงานสะอาด โดยต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากทั้งสองแหล่งนี้ลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะโซลาร์ที่ลดลงถึง 82% ตั้งแต่ปี 2010 ทำให้สามารถแข่งขันกับราคาไฟฟ้าจากโครงข่ายไฟฟ้าปกติ (Grid Parity) ได้โดยไม่ต้องพึ่งการอุดหนุนจากภาครัฐ
แต่เบื้องหลังความ “สะอาด” ของพลังงานเหล่านี้ กลับมีประเด็นที่น่าพิจารณา แผงโซลาร์เซลล์ต้องใช้ซิลิคอนเป็นส่วนประกอบหลัก ซึ่งกระบวนการผลิตต้องใช้พลังงานสูงกว่า 2,000 องศาเซลเซียส และต้องพึ่งพาพลังงานฟอสซิล รวมถึงการใช้ถ่านหินและพลาสติกจากน้ำมันดิบในการผลิต นอกจากนี้ โครงการโซลาร์ฟาร์มเชิงพาณิชย์ยังต้องการพื้นที่จำนวนมาก โดยฟาร์มขนาด 1MW อาจต้องใช้พื้นที่ถึง 4 ไร่
ส่วนพลังงานลม กังหันลมต้องใช้เหล็กและคอนกรีตปริมาณมหาศาล ซึ่งอุตสาหกรรมเหล่านี้ยังคงมีความล้าหลังในการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน (Decarbonization) เมื่อเทียบกับภาคอุตสาหกรรมไฟฟ้าหรือขนส่ง และแน่นอนว่า แบตเตอรี่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน ก็ประสบปัญหาเดียวกันกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: มองให้รอบด้านเพื่อความยั่งยืนที่แท้จริง
ข้อมูลที่นำเสนอมาทั้งหมดนี้ ไม่ได้มีเจตนาที่จะบ่อนทำลายคุณค่าของพลังงานสะอาด แต่เป็นการชี้ให้เห็นว่า การลงทุนอย่างยั่งยืน หรือ ธุรกิจสีเขียว นั้นมีความซับซ้อนกว่าที่เห็น หากเป้าหมายของเราคือความยั่งยืนที่แท้จริง เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน โดยเฉพาะในมิติของห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งเป็นส่วนที่มักถูกมองข้าม
การมองเห็นเพียงผลิตภัณฑ์สุดท้าย อาจทำให้เราหลงเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้มากเกินไป และชะล่าใจจนละเลยที่จะกดดันให้เกิดการปรับปรุงที่ “สะอาด” อย่างแท้จริงในทุกกระบวนการ
ที่สำคัญ ราคาหุ้นพลังงานสะอาดที่พุ่งสูง อาจทำให้เรามองข้ามแนวทางอื่นที่มีประสิทธิภาพในการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อม นั่นคือ การลดการใช้พลังงาน (Demand-side Management) การบริหารจัดการความต้องการใช้พลังงาน เช่น การเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน (Energy Efficiency) และการประหยัดพลังงาน (Energy Conservation) เป็นสิ่งสำคัญไม่แพ้กับการหาแหล่งพลังงานสะอาด (Supply-side)
รถยนต์ไฟฟ้าอย่าง Tesla เป็นสิ่งที่ดี แต่การใช้ระบบขนส่งมวลชนย่อมดีกว่า ในทำนองเดียวกัน การใช้พลังงานโซลาร์ดีกว่าน้ำมัน แต่การออกแบบเมืองและอาคารให้ลดความจำเป็นในการใช้พลังงานก็เป็นสิ่งที่ดีที่สุด
ในฐานะผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมที่มีประสบการณ์กว่าทศวรรษ ผมเชื่อมั่นว่าอนาคตของโลกจะขับเคลื่อนด้วยพลังงานที่สะอาดและยั่งยืน แต่การเดินทางสู่เป้าหมายนั้น ต้องอาศัยความเข้าใจที่ลึกซึ้ง การวิเคราะห์ที่รอบด้าน และการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน เพื่อให้มั่นใจว่า “ความยั่งยืน” ที่เรากำลังไล่ตามนั้น เป็นความยั่งยืนที่แท้จริง ไม่ใช่เพียงภาพลวงตาที่สร้างผลกำไรในระยะสั้น
หากคุณคือส่วนหนึ่งของอนาคตที่ใส่ใจในสิ่งแวดล้อม และกำลังมองหาโอกาสในการลงทุนอย่างมีความหมาย หรือต้องการทำความเข้าใจเบื้องลึกของอุตสาหกรรมที่กำลังจะเปลี่ยนแปลงโลกนี้ มาร่วมพูดคุย แลกเปลี่ยน และสำรวจความเป็นไปได้ใหม่ๆ ไปด้วยกัน เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง.
