พลังงานสะอาด: การลงทุนแห่งอนาคต หรือภาพลวงตาแห่งผลกำไร?
ในยุคปัจจุบัน ทิศทางการลงทุนทั่วโลกกำลังหันเหสู่ “การลงทุนอย่างยั่งยืน” (Sustainable Investment) ซึ่งขับเคลื่อนด้วยกระแสความตระหนักด้านสิ่งแวดล้อมที
่เข้มข้นขึ้น ดัชนี ESG (Environmental, Social and Governance) ที่ประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลขององค์กร กลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่นักลงทุนทั่วโลกให้ความสนใจ
นักลงทุนจำนวนมากไม่ได้มองว่าการลงทุนในบริษัทที่มีผลการดำเนินงาน ESG โดดเด่น เป็นเพียงการสร้างผลดีต่อสังคม หรือการดำเนินธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบเท่านั้น แต่ยังมองเห็นศักยภาพในการสร้างผลกำไรมหาศาล โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงปี 2020 ที่ผ่านมา ราคาหุ้นของหลายบริษัทที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนอย่างยั่งยืน หรือที่เรียกว่า “หุ้น ESG” หรือ “หุ้นพลังงานสะอาด” พุ่งสูงขึ้นอย่างน่าตื่นตา
Tesla: จากรถยนต์ไฟฟ้าสู่การลงทุน ESG ตัวท็อป
บริษัทที่โดดเด่นเป็นพิเศษคือ Tesla ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้า (EV) ของ Elon Musk ที่มีมูลค่าหุ้นเพิ่มขึ้นเกือบ 800% ตั้งแต่ต้นปี 2020 จนกลายเป็นบริษัทรถยนต์ที่มีมูลค่าตลาดสูงสุดในโลก และติดอันดับ 5 บริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในสหรัฐอเมริกา ความสำเร็จนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียง Tesla เท่านั้น BYD ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าจากจีน มีมูลค่าเพิ่มขึ้นถึง 550% จาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ภายในระยะเวลาเพียง 1 ปี
CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่ชั้นนำของจีน ซึ่งเป็นผู้ผลิตแบตเตอรี่ให้กับ Tesla ด้วยเช่นกัน มีมูลค่าเพิ่มขึ้น 440% จาก 3.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในช่วงเวลาเดียวกัน และ Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์เซลล์ในสหรัฐอเมริกา ก็เติบโตอย่างก้าวกระโดดถึง 830% จาก 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 2.5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจ เมื่อพิจารณาว่า “ความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม” หรือ “ธุรกิจสีเขียว” สอดคล้องกับแนวโน้มอนาคตของโลกอย่างชัดเจน หลายคนจึงมองว่าธุรกิจเหล่านี้คืออนาคตและจะเติบโตต่อไปอย่างไม่หยุดยั้ง อย่างไรก็ตาม การเติบโตที่รวดเร็วนี้ก็ได้จุดประกายคำถามและการตรวจสอบที่เข้มข้นขึ้นเช่นกัน คำถามสำคัญคือ บริษัทเหล่านี้ “สะอาด” จริงหรือไม่? และห่วงโซ่อุปทานของพวกเขามีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากน้อยเพียงใด?
บทความนี้จะเจาะลึกถึงมิติของ “พลังงานสะอาด” ที่อาจไม่ได้สวยงามอย่างที่เห็นในภาพสื่อ และเน้นย้ำถึงรายละเอียดสำคัญที่มักถูกมองข้ามไป
เจาะลึก Tesla: ความท้าทายของแบตเตอรี่และทรัพยากร
ในเดือนกันยายน 2020 Elon Musk ประกาศผ่าน Twitter ว่า Tesla ตั้งเป้าผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปีภายในปี 2030 ซึ่งเป็นเป้าหมายที่ทะเยอทะยานอย่างยิ่ง หากสำเร็จจริง จะมีความต้องการใช้แร่ธาตุสำคัญอย่างลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิลในปริมาณมหาศาล ซึ่งอาจเกินกว่าขีดจำกัดของการผลิตที่ยั่งยืน (Sustainable Production)
จากการวิเคราะห์ของ Adamas Intelligence และ Mining.com ซึ่งติดตามอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ไฟฟ้า พบว่า หาก Tesla บรรลุเป้าหมายการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า 20 ล้านคันต่อปีในปี 2030 จะมีความต้องการลิเธียมเพิ่มขึ้นถึง 165% จากปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 (จาก 77,000 ตัน เป็น 127,302 ตัน) และต้องการโคบอลต์เพิ่มขึ้น 56% (จาก 122,000 ตัน เป็น 68,315 ตัน)
Tesla เองก็ตระหนักถึงปัญหานี้เป็นอย่างดี ในงาน “Battery Day” Elon Musk ได้นำเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหา โดยกล่าวถึงประสิทธิภาพของการสกัดลิเธียมด้วยการเพิ่มเกลือ หรือการเข้าซื้อกิจการ Glencore ผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ พร้อมเน้นย้ำถึงมาตรฐานแรงงานในเหมืองที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
อย่างไรก็ตาม นิกเกิลยังคงเป็นส่วนประกอบสำคัญที่ Tesla ยังหาคำตอบที่ยั่งยืนไม่ได้ ในปี 2030 คาดการณ์ว่า Tesla จะต้องใช้นิกเกิลเพิ่มขึ้นถึง 31% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 เทียบเท่ากับปริมาณการผลิตรวมของ 6 ผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดของโลก ซึ่งจะทำให้เกิดการแข่งขันในการจัดซื้อกับอุตสาหกรรมอื่นๆ เช่น อุตสาหกรรมสแตนเลส
ความสำคัญของนิกเกิลถึงขั้นที่ Tesla มีแผนจะตั้งโรงงานแบตเตอรี่ในอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตนิกเกิลอันดับ 1 ของโลก แต่กระบวนการผลิตนิกเกิลในอินโดนีเซียเผชิญกับการต่อต้านอย่างหนัก เนื่องจากปัญหาการจัดการของเสียจากการผลิต ปัจจุบันผู้ผลิตส่วนใหญ่ใช้วิธี Deep-sea tailings placement (DSTP) หรือการปล่อยของเสียลงสู่ทะเลลึก ซึ่งถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศทางทะเล ดังเช่นกรณีที่ Basamuk Bay ในปาปัวนิวกินี ที่ของเสียจากโรงงานนิกเกิลได้รั่วไหลจนทำให้น้ำทะเลเปลี่ยนเป็นสีแดง
อีกแนวทางหนึ่งของ Tesla คือการเปลี่ยนไปใช้แบตเตอรี่ประเภท LFP (Lithium Iron Phosphate) ซึ่งไม่มีส่วนประกอบของนิกเกิล (Tesla เคยใช้แบตเตอรี่ NCA: Nickel-Cobalt-Aluminium) แม้แบตเตอรี่ LFP จะได้รับความสนใจ แต่ก็มีข้อกังวลในด้านระยะเวลาในการชาร์จที่นานกว่า ระยะทางการขับขี่ที่สั้นกว่า และประสิทธิภาพที่ลดลงในสภาพอากาศเย็น
ความท้าทายของธุรกิจพลังงานหมุนเวียน: โซลาร์และลม
ปัญหาห่วงโซ่อุปทานที่ Tesla เผชิญ เป็นปัญหาที่อุตสาหกรรมพลังงานสะอาดทั้งหมดต้องเผชิญร่วมกัน
พลังงานแสงอาทิตย์ (โซลาร์) และพลังงานลม เป็นหัวใจสำคัญของเทรนด์พลังงานสะอาดในปัจจุบัน โดยต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากทั้งสองแหล่งลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะโซลาร์เซลล์ที่ต้นทุนลดลงถึง 82% ตั้งแต่ปี 2010 ทำให้สามารถแข่งขันกับราคาไฟฟ้าจากกริดได้โดยไม่ต้องพึ่งการอุดหนุนจากภาครัฐ (Grid Parity)
อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญของพลังงานหมุนเวียนคือการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานที่อาจส่งผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อม แผงโซลาร์เซลล์มีซิลิโคนเป็นส่วนประกอบหลัก ซึ่งกระบวนการผลิตต้องใช้ความร้อนสูงกว่า 2,000 องศาเซลเซียส พึ่งพาพลังงานฟอสซิล และทำปฏิกิริยากับคาร์บอนผ่านการใช้ถ่านหิน นอกจากนี้ แผงโซลาร์ยังใช้พลาสติกซึ่งผลิตจากน้ำมันดิบเป็นวัสดุหุ้ม
นอกจากนี้ โครงการผลิตไฟฟ้าเชิงพาณิชย์ยังต้องการพื้นที่ขนาดใหญ่ โดยประมาณกันว่าฟาร์มโซลาร์ขนาด 1MW (เพียงพอสำหรับบ้านประมาณ 100 หลัง) ต้องใช้พื้นที่อย่างน้อย 4 ไร่
สำหรับพลังงานลม โครงสร้างกังหันลมต้องใช้เหล็กและคอนกรีตในปริมาณมหาศาล ซึ่งอุตสาหกรรมหนักเหล่านี้ยังคงตามหลังอุตสาหกรรมไฟฟ้าและการขนส่งอย่างมากในด้านการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน (Decarbonization)
และแน่นอนว่า แบตเตอรี่ก็เป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน ซึ่งพบปัญหาเดียวกันกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: การมองทะลุมิติของการลงทุนอย่างยั่งยืน
ข้อมูลที่นำเสนอมาทั้งหมดนี้ ไม่ได้มีเจตนาจะดิสเครดิตพลังงานสะอาดหรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง ผู้เขียนยืนยันว่า “พลังงานสะอาด” และ “รถยนต์ไฟฟ้า” มีความสำคัญอย่างยิ่งและเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับอนาคต แต่หากเป้าหมายของเราคือความยั่งยืนที่แท้จริง เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ครอบคลุมทุกมิติ โดยเฉพาะการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งเป็นประเด็นที่หลายบริษัทมักจะมองข้าม
การมองเห็นเพียงผลิตภัณฑ์สุดท้าย อาจทำให้นักลงทุนฝากความหวังและเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้ (ซึ่งสะท้อนผ่านราคาหุ้นที่สูง) ว่าจะเป็น “ไม้ตาย” ในการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อม และอาจทำให้เราชะล่าใจ จนเพิกเฉยต่อการกดดันให้บริษัทเหล่านี้ปรับปรุงให้ “สะอาด” อย่างแท้จริงในทุกกระบวนการ
ที่สำคัญ ราคาหุ้นพลังงานสะอาดที่พุ่งสูง อาจทำให้นักลงทุนมองข้ามแนวทางอื่นๆ ในการต่อสู้กับปัญหาสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะมาตรการ “ลดการใช้พลังงาน” (Energy Saving) อย่าลืมว่าพลังงานสะอาดเป็นเพียงช่องทางในการผลิตพลังงาน (supply-side) แต่การบริหารจัดการความต้องการใช้พลังงาน (demand-side) ก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน ผ่านการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ (energy efficiency) และการประหยัดพลังงาน (energy conservation)
รถยนต์ไฟฟ้าอย่าง Tesla เป็นสิ่งที่ดี แต่ก็ยังดีไม่เท่าการใช้ระบบขนส่งมวลชน ในทำนองเดียวกัน การใช้พลังงานโซลาร์เป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำมัน แต่ก็ยังดีไม่เท่ากับการออกแบบเมืองและอาคารให้ลดความจำเป็นในการใช้พลังงานปรับอากาศลง
การลงทุนในอนาคตที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง
หากคุณเป็นนักลงทุนที่มองหาโอกาสในตลาดการลงทุนอย่างยั่งยืน และต้องการเข้าใจความซับซ้อนของ “การลงทุน ESG” หรือ “หุ้นพลังงานสะอาด” ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เราขอเชิญชวนให้ศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ทำความเข้าใจในห่วงโซ่อุปทาน และประเมินผลกระทบเชิงลึกนอกเหนือจากตัวชี้วัดทางการเงินที่ปรากฏ เพื่อให้การลงทุนของคุณไม่เพียงแต่สร้างผลกำไร แต่ยังส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง
หากคุณพร้อมที่จะก้าวสู่การเป็นนักลงทุนแห่งอนาคต ที่มองเห็นโอกาสและความรับผิดชอบไปพร้อมกัน ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการลงทุนอย่างยั่งยืน เพื่อวางแผนกลยุทธ์ที่เหมาะสมกับเป้าหมายของคุณได้แล้ววันนี้
