การลงทุนอย่างยั่งยืน: พลังแห่งอนาคตที่มาพร้อมกับความท้าทายที่ซ่อนเร้น
ในยุคที่ความตื่นตัวด้านสิ่งแวดล้อมกำลังก้าวสู่จุดสูงสุด การลงทุนในบริษัทที่มีความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม หรือที่เรียกกันว่า
การลงทุนอย่างยั่งยืน (Sustainable Investment) ไม่ใช่เพียงแค่กระแสธารที่ไหลตามเทรนด์ แต่ได้กลายเป็นแกนหลักสำคัญของการตัดสินใจลงทุนของนักลงทุนทั่วโลก ดัชนี ESG (Environmental, Social and Governance) ซึ่งครอบคลุมปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลขององค์กร ได้รับการยอมรับในวงกว้างว่าเป็นเครื่องมือชี้วัดที่จำเป็นสำหรับการประเมินศักยภาพและความเสี่ยงของบริษัทในระยะยาว
สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ การลงทุนในบริษัทที่โดดเด่นด้าน ESG นั้น ไม่ใช่เพียงแค่การแสดงออกถึงความรับผิดชอบต่อสังคม หรือการดำเนินธุรกิจด้วยจิตสำนึกที่ดี แต่ยังมีศักยภาพในการสร้างผลตอบแทนที่น่าตื่นตาตื่นใจอย่างมหาศาล โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงปี 2020 ที่ผ่านมา เราได้เห็นราคาหุ้นของหลายบริษัทที่ดำเนินธุรกิจตามแนวทาง ESG พุ่งทะยานอย่างก้าวกระโดด จนกลายเป็นที่กล่าวขานในหมู่นักลงทุน
Tesla: ผู้บุกเบิกยานยนต์ไฟฟ้า และคำถามที่ต้องขบคิด
เมื่อกล่าวถึงความสำเร็จที่ขับเคลื่อนด้วย ESG ชื่อของ Tesla บริษัทรถยนต์ไฟฟ้าชั้นนำของอีลอน มัสก์ ย่อมเป็นชื่อแรกที่ผุดขึ้นมา ราคาหุ้นของ Tesla ในช่วงต้นปี 2020 พุ่งสูงขึ้นเกือบ 800% ทำให้บริษัทกลายเป็นผู้ผลิตรถยนต์ที่มีมูลค่าตลาดสูงสุดในโลก และติดอันดับ 5 บริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในสหรัฐอเมริกา ความสำเร็จนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่ Tesla เท่านั้น BYD ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้ารายใหญ่จากจีน ก็มีการเติบโตอย่างน่าทึ่ง โดยมูลค่าบริษัทพุ่งสูงขึ้นจาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในเวลาเพียงปีเดียว
CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่รายใหญ่ของจีน ซึ่งเป็นซัพพลายเออร์หลักให้กับ Tesla ก็เติบโตไม่แพ้กัน ด้วยมูลค่าที่เพิ่มขึ้นจาก 3.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็น 1.5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ในช่วงเวลาเดียวกัน และ Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์เซลล์ในสหรัฐอเมริกา ก็สามารถเพิ่มมูลค่าได้ถึง 830% จาก 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็น 2.5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ
ตัวเลขการเติบโตเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความคาดหวังของตลาดที่มีต่อธุรกิจที่ ‘สะอาด’ หรือเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งถูกมองว่าเป็นอนาคตของอุตสาหกรรม และมีศักยภาพในการเติบโตอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม การเติบโตที่รวดเร็วนี้ก็มาพร้อมกับคำถามที่ท้าทาย: บริษัทเหล่านี้ ‘สะอาด’ จริงหรือไม่? และห่วงโซ่อุปทานของพวกเขามีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากน้อยเพียงใด? บทความนี้จะเจาะลึกถึงมิติของพลังงานสะอาด ที่อาจไม่ได้สวยงามเหมือนภาพที่ปรากฏในสื่อ และเน้นย้ำถึงความสำคัญของรายละเอียดที่มักถูกมองข้าม
เจาะลึก Tesla: ความทะเยอทะยานกับความท้าทายด้านทรัพยากร
ในเดือนกันยายน 2020 อีลอน มัสก์ ได้ประกาศเป้าหมายอันทะเยอทะยานของ Tesla ผ่านทวิตเตอร์ว่า บริษัทตั้งเป้าผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปี ภายในปี 2030 ซึ่งเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาลจากยอดผลิตราว 5 แสนคันในปี 2020 แม้จะเป็นข่าวที่สร้างความตื่นเต้น แต่เป้าหมายนี้ก็นำมาซึ่งข้อสงสัยที่สำคัญเกี่ยวกับปริมาณวัตถุดิบที่จำเป็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งส่วนประกอบหลักของแบตเตอรี่ลิเธียมไอออน เช่น ลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิล หาก Tesla สามารถผลิตรถยนต์ไฟฟ้าได้ตามเป้าหมายจริง ความต้องการแร่ธาตุเหล่านี้จะพุ่งสูงขึ้นอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน และอาจเกินขีดความสามารถของ การผลิตที่ยั่งยืน (Sustainable Production) ในปัจจุบัน
จากการวิเคราะห์ของ Adamas Intelligence และ Mining.com ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านแบตเตอรี่ไฟฟ้า คาดการณ์ว่า หาก Tesla บรรลุเป้าหมายการผลิตในปี 2030 บริษัทจะมีความต้องการใช้ลิเธียมเพิ่มขึ้นถึง 165% เมื่อเทียบกับปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 (จาก 77,000 ตัน เป็น 127,302 ตัน) และต้องการโคบอลต์เพิ่มขึ้น 56% (จาก 122,000 ตันในปี 2019) ในขณะที่ปริมาณการผลิตโคบอลต์ทั่วโลกในปี 2019 อยู่ที่ราว 122,000 ตันเท่านั้น
Tesla เองก็ดูเหมือนจะตระหนักถึงปัญหานี้เป็นอย่างดี ในงาน “Battery Day” ที่จัดขึ้นโดยบริษัท อีลอน มัสก์ ได้นำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยเน้นย้ำถึงประสิทธิภาพในการสกัดลิเธียมโดยใช้เทคนิคการเพิ่มเกลือ หรือการพิจารณาเข้าซื้อกิจการ Glencore ซึ่งเป็นผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ และยืนยันถึงการให้ความสำคัญกับมาตรฐานแรงงานในเหมืองที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
อย่างไรก็ตาม ความท้าทายด้านวัตถุดิบที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ นิกเกิล การคาดการณ์ในปี 2030 ชี้ให้เห็นว่า Tesla อาจต้องการใช้นิกเกิลเพิ่มขึ้นถึง 31% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 หรือเทียบเท่ากับปริมาณการผลิตของ 6 ผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดของโลกรวมกัน ซึ่งจะทำให้เกิดการแข่งขันที่สูงกับอุตสาหกรรมอื่นๆ เช่น อุตสาหกรรมสแตนเลส
ความสำคัญของนิกเกิลถึงขั้นที่ Tesla มีแผนจะตั้งโรงงานแบตเตอรี่ในประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตนิกเกิลรายใหญ่อันดับหนึ่งของโลก ทว่า อุตสาหกรรมนิกเกิลในอินโดนีเซียก็เผชิญกับการต่อต้านอย่างหนัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นของ การจัดการของเสีย (Waste Management) ในกระบวนการผลิต ผู้ผลิตในอินโดนีเซียนิยมใช้วิธี Deep-sea tailings placement (DSTP) หรือการปล่อยของเสียลงสู่ทะเลลึก ซึ่งถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศทางทะเล ดังเช่นกรณีการรั่วไหลของของเสียจากโรงงานนิกเกิลใน Basamuk Bay ประเทศปาปัวนิวกินี ที่เคยทำให้ทะเลเปลี่ยนเป็นสีแดง
อีกแนวทางที่ Tesla กำลังพิจารณาคือ การเปลี่ยนไปใช้แบตเตอรี่ประเภทใหม่ที่ไม่มีส่วนประกอบของนิกเกิล จากเดิมที่ใช้แบตเตอรี่ประเภท NCA (Nickel-Cobalt-Aluminium) Tesla เริ่มนำแบตเตอรี่ LFP (Lithium Iron Phosphate) มาใช้ในรถยนต์ที่ผลิตจากจีน แม้จะได้รับความสนใจ แต่แบตเตอรี่ LFP ก็ยังมีข้อกังวลในเรื่องระยะเวลาการชาร์จที่นานกว่า ระยะทางขับขี่ที่สั้นกว่า และประสิทธิภาพที่ลดลงในสภาพอากาศเย็น
ความท้าทายของธุรกิจพลังงานหมุนเวียน: พลังสะอาดที่ซ่อนเร้น
ปัญหาด้านห่วงโซ่อุปทานของ Tesla สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายที่อุตสาหกรรมพลังงานสะอาดโดยรวมกำลังเผชิญ
เทรนด์สำคัญในปัจจุบันคือ พลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy) โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์ (โซลาร์) และพลังงานลม ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานทั้งสองประเภทนี้ลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะโซลาร์ที่มีต้นทุนลดลงถึง 82% ตั้งแต่ปี 2010 ทำให้สามารถแข่งขันกับราคาไฟฟ้าจากกริดได้โดยไม่ต้องพึ่งพาการอุดหนุนจากภาครัฐ (Grid Parity)
แต่ความท้าทายที่สำคัญของพลังงานโซลาร์และลม คือ ห่วงโซ่อุปทานที่มีผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อม แผงโซลาร์เซลล์ต้องใช้ซิลิคอนเป็นส่วนประกอบหลัก ซึ่งกระบวนการผลิตต้องใช้ความร้อนสูงกว่า 2,000 องศาเซลเซียส และต้องพึ่งพาพลังงานฟอสซิล นอกจากนี้ ยังต้องใช้ถ่านหินและพลาสติกที่ผลิตจากน้ำมันดิบในการห่อหุ้มซิลิคอน
อีกปัจจัยที่สำคัญคือ ปริมาณที่ดิน ที่ใช้สำหรับโครงการโซลาร์ฟาร์มเชิงพาณิชย์ มีการประเมินว่า ฟาร์มโซลาร์ขนาด 1MW (เพียงพอสำหรับบ้านประมาณ 100 หลัง) จะต้องใช้พื้นที่อย่างน้อย 4 ไร่
สำหรับพลังงานลม ส่วนประกอบของกังหันลมต้องใช้เหล็กและคอนกรีตปริมาณมหาศาล ซึ่งอุตสาหกรรมหนักเหล่านี้ยังมีความคืบหน้าในการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน (Decarbonization) ที่ค่อนข้างล่าช้า เมื่อเทียบกับอุตสาหกรรมพลังงานไฟฟ้าหรือขนส่ง
และที่ขาดไม่ได้คือ แบตเตอรี่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน ซึ่งพบปัญหาเดียวกันกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: มองให้ลึกถึงเบื้องหลัง
ข้อมูลที่นำเสนอทั้งหมดนี้ ไม่ใช่การกล่าวหาว่าพลังงานสะอาดและเทคโนโลยีเหล่านี้ไม่ดีหรือควรหลีกเลี่ยง ในทางตรงกันข้าม ผู้เขียนยืนยันอย่างหนักแน่นว่าพลังงานสะอาดมีความสำคัญอย่างยิ่งยวดและเป็นสิ่งที่โลกเราไม่อาจปฏิเสธได้ แต่หากเป้าหมายของเราคือ ความยั่งยืนที่แท้จริง (True Sustainability) เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ครอบคลุมทุกมิติ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งเป็นจุดที่หลายบริษัทมักมองข้าม
การมองเห็นเพียงผลิตภัณฑ์สุดท้าย อาจทำให้เราฝากความหวังและเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้ (ซึ่งสะท้อนผ่านราคาหุ้นที่สูง) ว่าเป็น “ไม้ตาย” ที่จะแก้ปัญหาทุกอย่าง และทำให้เราชะล่าใจ จนละเลยที่จะกดดันให้บริษัทเหล่านี้ปรับปรุงกระบวนการให้ “สะอาด” อย่างแท้จริงในทุกมิติ
ที่สำคัญ การลงทุนในหุ้นพลังงานสะอาดที่พุ่งสูง อาจทำให้เรามองข้ามแนวทางอื่นๆ ในการต่อสู้กับปัญหาสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะ มาตรการลดการใช้พลังงาน (Energy Conservation) อย่าลืมว่าพลังงานสะอาดเป็นเพียงช่องทางในการผลิตพลังงานที่เราใช้ (Supply-side) แต่การบริหารจัดการความต้องการใช้พลังงาน (Demand-side) ก็เป็นอีกมิติที่สำคัญไม่แพ้กัน ผ่านการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ (Energy Efficiency) หรือการประหยัดพลังงาน (Energy Conservation)
รถยนต์ไฟฟ้าอย่าง Tesla เป็นสิ่งที่ดี แต่ก็ยังดีไม่เท่ากับการใช้ระบบขนส่งมวลชน ในทำนองเดียวกัน การใช้พลังงานโซลาร์เป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำมัน แต่ก็ยังดีไม่เท่ากับการออกแบบเมืองและอาคารให้ลดการพึ่งพาการใช้เครื่องปรับอากาศ
การตัดสินใจลงทุนอย่างรอบคอบในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลง
ในปัจจุบันที่กระแสการลงทุนอย่างยั่งยืนกำลังมาแรง และมีบริษัทเทคโนโลยีพลังงานสะอาดจำนวนมากที่แสดงผลประกอบการและราคาหุ้นที่น่าประทับใจ สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับนักลงทุนคือ การทำการบ้านอย่างละเอียดรอบคอบ ไม่ใช่เพียงแค่เชื่อมั่นในภาพลักษณ์ภายนอก แต่ต้องลงลึกไปถึงเบื้องหลังของกระบวนการผลิต ห่วงโซ่อุปทาน และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่อาจเกิดขึ้น
การทำความเข้าใจ ESG Investment อย่างแท้จริง หมายถึงการประเมินทั้งโอกาสและความเสี่ยงที่ซ่อนเร้นอยู่ เพื่อให้สามารถตัดสินใจลงทุนได้อย่างมีกลยุทธ์และยั่งยืนในระยะยาว หากคุณคือส่วนหนึ่งของนักลงทุนที่มองหาโอกาสในการสร้างผลตอบแทน พร้อมๆ กับการมีส่วนร่วมในการสร้างอนาคตที่ดีกว่าสำหรับโลกใบนี้ ถึงเวลาแล้วที่จะศึกษาข้อมูลเชิงลึก และพิจารณาว่าการลงทุนที่ “สะอาด” อย่างแท้จริงนั้น ควรมีหน้าตาเป็นอย่างไร
หากคุณพร้อมที่จะก้าวไปอีกขั้นในการทำความเข้าใจการลงทุนที่ยั่งยืนและค้นหาโอกาสในการลงทุนที่สอดคล้องกับค่านิยมของคุณ ติดต่อผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินและการลงทุนของเรา เพื่อรับคำปรึกษาที่เจาะลึกและเป็นส่วนตัว
