พลังงานสะอาด: การลงทุนแห่งอนาคตที่มาพร้อมกับความท้าทายที่คาดไม่ถึง
ในยุคปัจจุบันที่เทรนด์สิ่งแวดล้อมกำลังมาแรง การ ลงทุนอย่างยั่งยืน (Sustainable Investment) ได้ก้าวขึ้นมาเป็นดาวเด่นในวงการการเงิน ดัชนี
ESG (Environmental, Social, and Governance) ซึ่งพิจารณาปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล กลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่นักลงทุนทั่วโลกให้ความสนใจ
สิ่งที่น่าสังเกตคือ การลงทุนในบริษัทที่มีคะแนน ESG สูง ไม่ได้เป็นเพียงแค่การแสดงความรับผิดชอบต่อสังคม หรือการทำธุรกิจอย่างมีจริยธรรมเท่านั้น แต่ยังแฝงไปด้วย โอกาสในการสร้างผลกำไรมหาศาล โดยเฉพาะในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เราได้เห็นการเติบโตของราคาหุ้นในกลุ่มบริษัทที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาดและเทคโนโลยีสีเขียวอย่างน่าทึ่ง
Tesla บริษัทรถยนต์ไฟฟ้าของ Elon Musk เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่โดดเด่นที่สุด ราคาหุ้นของ Tesla พุ่งสูงขึ้นเกือบ 800% ตั้งแต่ต้นปี 2020 ส่งผลให้บริษัทกลายเป็นผู้ผลิตรถยนต์ที่มีมูลค่าตลาดสูงสุดในโลก และติดอันดับ 5 บริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในสหรัฐอเมริกา ความสำเร็จนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่สะท้อนถึงความเชื่อมั่นของตลาดต่ออนาคตของ รถยนต์ไฟฟ้า (EV) และอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง
นอกจาก Tesla แล้ว ยังมีบริษัทอื่นๆ ที่แสดงศักยภาพการเติบโตแบบก้าวกระโดด ตัวอย่างเช่น BYD ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าชั้นนำจากจีน ที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้นจาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ภายในปีเดียว หรือ CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่รายใหญ่ของจีน ซึ่งเป็นซัพพลายเออร์ให้กับ Tesla ก็เติบโตขึ้นถึง 440% ในช่วงเวลาเดียวกัน สำหรับในฝั่งสหรัฐอเมริกา Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์เซลล์ ก็มีมูลค่าเพิ่มขึ้นถึง 830%
ตัวเลขเหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมั่นของตลาดต่อ “ความสะอาด” ของธุรกิจ หรือความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งสอดคล้องกับแนวโน้มทั่วโลก หลายคนมองว่าธุรกิจเหล่านี้คืออนาคต และจะเติบโตอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม การเติบโตที่รวดเร็วนี้ก็จุดประกายคำถามและความสงสัยตามมาว่า แท้จริงแล้วบริษัทเหล่านี้ “สะอาด” จริงตามที่กล่าวอ้างหรือไม่? และ ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ของพวกเขามีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากน้อยเพียงใด?
บทความนี้จะพาคุณเจาะลึกไปในมิติของ พลังงานสะอาด ที่อาจไม่สวยงามเหมือนภาพที่ปรากฏในสื่อ เผยให้เห็นรายละเอียดสำคัญที่มักถูกมองข้าม เพื่อให้นักลงทุนและผู้บริโภคมีความเข้าใจที่รอบด้านมากยิ่งขึ้น
เจาะลึกกรณีศึกษา: ความท้าทายด้านวัตถุดิบของ Tesla
อีลอน มัสก์ เคยประกาศเป้าหมายอันทะเยอทะยานว่า Tesla จะผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปีภายในปี 2030 ซึ่งเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาลจากประมาณ 5 แสนคันในปี 2020 คำประกาศนี้ แม้จะสร้างความตื่นเต้น แต่ก็ก่อให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับปริมาณวัตถุดิบที่จำเป็นในการผลิตแบตเตอรี่ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิล
การผลิตรถยนต์ไฟฟ้าจำนวนมากขนาดนั้น จะต้องใช้แร่ธาตุเหล่านี้ในปริมาณมหาศาล ซึ่งอาจเกินขีดความสามารถในการผลิตที่ยั่งยืน (Sustainable Production) ข้อมูลจาก Adamas Intelligence และ Mining.com ชี้ให้เห็นว่า หาก Tesla บรรลุเป้าหมายการผลิต 20 ล้านคันต่อปีในปี 2030 บริษัทจะต้องใช้ลิเธียมเพิ่มขึ้นถึง 165% เมื่อเทียบกับปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 (จาก 77,000 ตัน เป็น 127,302 ตัน) และโคบอลต์เพิ่มขึ้น 56% (จาก 122,000 ตัน เป็น 68,315 ตัน)
Tesla เองก็ดูจะตระหนักถึงปัญหานี้ โดยในงาน “Battery Day” อีลอน มัสก์ ได้นำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาดังกล่าว เช่น การปรับปรุงประสิทธิภาพการขุดลิเธียม หรือการพิจารณาเข้าซื้อกิจการ Glencore ผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ โดยเน้นย้ำถึงมาตรฐานแรงงานที่ดีในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
อย่างไรก็ตาม นิกเกิล ยังคงเป็นอีกหนึ่งส่วนประกอบสำคัญที่ Tesla ยังหาคำตอบที่ลงตัวไม่ได้ การคาดการณ์ในปี 2030 บ่งชี้ว่า Tesla อาจต้องการนิกเกิลเพิ่มขึ้นถึง 31% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 ซึ่งเทียบเท่ากับปริมาณการผลิตรวมของ 6 ผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดของโลก ปริมาณความต้องการที่สูงนี้ จะส่งผลให้ Tesla ต้องแข่งขันกับอุตสาหกรรมอื่นๆ ที่ใช้นิกเกิลเช่นกัน เช่น อุตสาหกรรมสเตนเลส
ความสำคัญของนิกเกิลถึงขนาดที่ Tesla มีแผนจะตั้งโรงงานแบตเตอรี่ในอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นประเทศผู้ผลิตนิกเกิลอันดับหนึ่งของโลก แต่กระบวนการผลิตนิกเกิลในอินโดนีเซียก็กำลังเผชิญกับแรงต่อต้านอย่างหนัก ปัญหาหลักคือวิธีการจัดการของเสียจากการผลิต ผู้ผลิตในอินโดนีเซียหลายรายเลือกใช้เทคนิค Deep-sea tailings placement (DSTP) หรือการทิ้งกากตะกอนลงสู่ทะเลลึกนอกชายฝั่งผ่านท่อระบาย
เทคนิค DSTP ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงว่าส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเล โดยมีตัวอย่างที่น่ากังวล เช่น กรณีการรั่วไหลของของเสียจากโรงงานนิกเกิลใน Basamuk Bay ประเทศปาปัวนิวกินีเมื่อปีก่อน ที่ทำให้ทะเลบริเวณนั้นเปลี่ยนเป็นสีแดง
อีกแนวทางหนึ่งที่ Tesla กำลังพิจารณาคือ การพัฒนาก้าวไปสู่แบตเตอรี่ประเภทใหม่ที่ไม่มีส่วนประกอบของนิกเกิล จากเดิมที่ใช้แบตเตอรี่ประเภท NCA (Nickel-Cobalt-Aluminium) ล่าสุด Tesla ได้เริ่มนำแบตเตอรี่ LFP (Lithium Iron Phosphate) มาใช้กับรถยนต์รุ่นที่ผลิตในจีนแล้ว แม้จะเป็นที่น่าสนใจ แต่แบตเตอรี่ LFP ก็มีข้อกังวลบางประการ เช่น ใช้เวลาในการชาร์จนานกว่า ระยะทางวิ่งสั้นกว่า และมีประสิทธิภาพลดลงในสภาพอากาศเย็น
ความท้าทายของธุรกิจพลังงานหมุนเวียน: ไม่ได้มีแค่แดดและลม
ความท้าทายด้านห่วงโซ่อุปทานที่ Tesla เผชิญ ไม่ใช่ปัญหาเฉพาะของอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้าเท่านั้น แต่เป็นสิ่งที่อุตสาหกรรม พลังงานสะอาด (Clean Energy) โดยรวมต้องเผชิญ
ปัจจุบัน พลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Energy) และ พลังงานลม (Wind Energy) กลายเป็นเทรนด์สำคัญ ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานทั้งสองประเภทนี้ลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์ที่ลดลงถึง 82% ตั้งแต่ปี 2010 จนสามารถแข่งขันกับราคาไฟฟ้าจากกริดได้โดยไม่ต้องพึ่งพาเงินอุดหนุนจากภาครัฐ หรือที่เรียกว่า Grid Parity
แต่ความท้าทายที่สำคัญคือ การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานของแผงโซลาร์เซลล์ ซึ่งกำลังเผชิญกับการวิพากษ์วิจารณ์ด้านผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แผงโซลาร์เซลล์มีส่วนประกอบหลักคือ ซิลิคอน ซึ่งกระบวนการผลิตจำเป็นต้องใช้ความร้อนสูงถึง 2,000 องศาเซลเซียส โดยต้องอาศัยพลังงานฟอสซิลเป็นหลัก และยังต้องทำปฏิกิริยากับคาร์บอนผ่านการใช้ถ่านหิน นอกจากนี้ แผงโซลาร์ยังใช้พลาสติกเป็นวัสดุหุ้มซิลิคอน ซึ่งพลาสติกก็เป็นผลิตภัณฑ์ที่มาจากน้ำมันดิบ
อีกปัจจัยที่ต้องคำนึงถึงคือ ปริมาณที่ดิน ที่ต้องใช้สำหรับโครงการโซลาร์ฟาร์มขนาดใหญ่ โดยมีการประเมินว่าฟาร์มโซลาร์ที่มีกำลังผลิต 1 เมกะวัตต์ (MW) ซึ่งเพียงพอสำหรับบ้านเรือนประมาณ 100 หลัง จะต้องใช้พื้นที่อย่างน้อย 4 ไร่
สำหรับ กังหันลม ก็มีความท้าทายในเรื่องส่วนประกอบที่ต้องใช้เหล็กและคอนกรีตในปริมาณมหาศาล ซึ่งอุตสาหกรรมหนักเหล่านี้ยังคงมีความคืบหน้าในการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน (Decarbonization) ที่ค่อนข้างล้าหลังเมื่อเทียบกับอุตสาหกรรมพลังงานไฟฟ้าหรือการขนส่ง
และแน่นอนว่า แบตเตอรี่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน ก็ประสบปัญหาเดียวกันกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า ดังที่ได้กล่าวไปแล้ว
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: มุมมองที่ครอบคลุมสู่ความยั่งยืนที่แท้จริง
ข้อมูลที่นำเสนอทั้งหมดนี้ ไม่ได้มีเจตนาที่จะบ่อนทำลายคุณค่าของพลังงานสะอาดหรือเทคโนโลยีสีเขียว ผู้เขียนขอยืนยันว่า พลังงานสะอาดมีความสำคัญอย่างยิ่งยวด และเป็นสิ่งที่เราไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ในอนาคต
ทว่า หากเป้าหมายของเราคือ ความยั่งยืนอย่างแท้จริง (True Sustainability) เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน และพิจารณาในทุกมิติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน ที่มักจะเป็นจุดที่บริษัทต่างๆ มองข้ามไป
การมองเห็นเพียงแค่ผลิตภัณฑ์สุดท้าย อาจทำให้เราฝากความหวังและเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้มากเกินไป สะท้อนผ่านราคาหุ้นที่พุ่งสูง และอาจทำให้เราชะล่าใจ จนละเลยการกดดันให้บริษัทเหล่านี้ต้องปรับปรุงการดำเนินงานให้ “สะอาด” อย่างแท้จริงในทุกขั้นตอน
สิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าคือ ราคาหุ้นพลังงานสะอาดที่สูงลิ่ว อาจทำให้เรามองข้ามแนวทางอื่นที่มีประสิทธิภาพในการต่อสู้กับปัญหาสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มาตรการลดการใช้พลังงาน (Energy Conservation) อย่าลืมว่าพลังงานสะอาดเป็นเพียงช่องทางในการผลิตพลังงาน (Supply-Side) แต่การบริหารจัดการความต้องการใช้พลังงาน (Demand-Side) ก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน ซึ่งสามารถทำได้ผ่านการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ (Energy Efficiency) และการประหยัดพลังงาน
รถยนต์พลังงานไฟฟ้าอย่าง Tesla เป็นสิ่งที่ดี แต่ก็ยังดีไม่เท่ากับการใช้ระบบขนส่งมวลชน ในทำนองเดียวกัน การใช้พลังงานโซลาร์เป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำมัน แต่ก็ยังดีไม่เท่ากับการออกแบบเมืองและอาคารให้สามารถลดการพึ่งพาเครื่องปรับอากาศได้อย่างมีนัยสำคัญ
การลงทุนในอนาคตที่ยั่งยืน จำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจที่ลึกซึ้งและรอบด้าน การมองเห็นภาพรวมทั้งหมด จะช่วยให้เราสามารถตัดสินใจลงทุนและสนับสนุนเทคโนโลยีที่ส่งผลดีต่อโลกอย่างแท้จริง
หากคุณเป็นนักลงทุนที่กำลังมองหาโอกาสในการลงทุนอย่างยั่งยืน หรือเป็นผู้บริโภคที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม การทำความเข้าใจความท้าทายและมองหาโซลูชันที่ครอบคลุม จะเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างอนาคตที่ดีกว่าสำหรับทุกคน
