พลังงานสะอาด: เบื้องหลังเทรนด์ ESG ที่ร้อนแรง และความท้าทายที่นักลงทุนต้องรู้
ในยุคที่โลกหมุนไปสู่ความยั่งยืนอย่างไม่หยุดยั้ง กระแสการลงทุนที่คำนึงถึงปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล หรือ ESG (
Environmental, Social, and Governance) ได้กลายเป็นแนวหน้าของการตัดสินใจของนักลงทุนทั่วโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่ม ลงทุนอย่างยั่งยืน หรือ Sustainable Investment ซึ่งไม่ใช่แค่เทรนด์ แต่คืออนาคตของการสร้างผลตอบแทนที่ควบคู่ไปกับการดูแลโลกใบนี้
ในฐานะผู้คร่ำหวอดในวงการนี้มายาวนานกว่าทศวรรษ ผมสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจอย่างยิ่ง การลงทุนในบริษัทที่มีผลงานโดดเด่นด้าน ESG ไม่ใช่เพียงการแสดงความรับผิดชอบต่อสังคมหรือการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีอีกต่อไป แต่มันได้กลายเป็น “ขุมทอง” แห่งโอกาสในการเก็งกำไรมหาศาล โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงปี 2020 ที่เราได้เห็นการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของราคาหุ้นในกลุ่มอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาดและเทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
Tesla: บทพิสูจน์อันน่าทึ่ง และคำถามที่ยังคงอยู่
เมื่อพูดถึงความสำเร็จที่น่าประทับใจในหมวดนี้ ชื่อของ Tesla บริษัทรถยนต์ไฟฟ้าของ Elon Musk ย่อมผุดขึ้นมาเป็นอันดับแรก การเติบโตของราคาหุ้นตั้งแต่ต้นปี 2020 จนพุ่งทะยานกว่า 800% ส่งให้ Tesla กลายเป็นผู้ผลิตรถยนต์ที่มีมูลค่าตลาดสูงสุดในโลก และติดอันดับ 5 บริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในสหรัฐอเมริกา ตัวเลขนี้ไม่ใช่แค่สถิติ แต่คือสัญญาณที่บ่งชี้ถึงความเชื่อมั่นของนักลงทุนในวิสัยทัศน์ของบริษัทที่มุ่งเน้นการปฏิวัติอุตสาหกรรมยานยนต์ด้วยพลังงานไฟฟ้า
ไม่เพียงแต่ Tesla เท่านั้น เรายังได้เห็นการเติบโตอันน่าทึ่งของบริษัทอื่นๆ ในห่วงโซ่อุปทานของอุตสาหกรรมนี้ เช่น BYD ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าชั้นนำจากจีน ที่มูลค่าหุ้นพุ่งสูงถึง 550% จาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ภายในระยะเวลาเพียงหนึ่งปี หรือ CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่รายใหญ่ของจีน (และเป็นซัพพลายเออร์ให้กับ Tesla) ที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้นถึง 440% จาก 3.4 หมื่นล้านเป็น 1.5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในช่วงเวลาเดียวกัน และ Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์เซลล์ในสหรัฐอเมริกา ที่เติบโตถึง 830% จาก 3 พันล้านเป็น 2.5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
การเติบโตเหล่านี้สะท้อนถึงความเชื่อมั่นว่า “ธุรกิจสีเขียว” คืออนาคต และมีศักยภาพที่จะเติบโตได้อย่างไร้ขีดจำกัด อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางความสำเร็จอันงดงามเหล่านี้ คำถามสำคัญที่ผุดขึ้นมาคือ บริษัทเหล่านี้ “สะอาด” จริงหรือไม่? และตลอดห่วงโซ่อุปทานของพวกเขาสามารถยืนยันความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างแท้จริงแค่ไหน? ในฐานะผู้เชี่ยวชาญ ผมเห็นว่าการมองเพียงภาพลักษณ์ภายนอกของ ธุรกิจพลังงานสะอาด อาจทำให้เรามองข้ามรายละเอียดปลีกย่อยที่สำคัญยิ่งยวดต่อความยั่งยืนในระยะยาว
บทความนี้จึงมุ่งหวังที่จะเจาะลึกในมิติที่อาจไม่ค่อยได้รับการกล่าวถึงนัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของ ห่วงโซ่อุปทานแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า และความท้าทายที่แฝงอยู่เบื้องหลังการเติบโตอย่างร้อนแรงของเทคโนโลยีเหล่านี้
เจาะลึกห่วงโซ่อุปทาน Tesla: ความต้องการแร่ธาตุที่น่ากังวล
เมื่อเดือนกันยายน 2020 Elon Musk ได้ประกาศเป้าหมายอันทะเยอทะยานของ Tesla ในการผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปีภายในปี 2030 ซึ่งถือเป็นการก้าวกระโดดครั้งใหญ่จากยอดผลิตราว 5 แสนคันในปี 2020 เป้าหมายนี้ แม้จะน่าตื่นเต้น แต่ก็ก่อให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับทรัพยากรแร่ธาตุจำเป็นที่ใช้ในการผลิตแบตเตอรี่ โดยเฉพาะลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิล
จากการวิเคราะห์ของ Adamas Intelligence และ Mining.com ซึ่งเป็นองค์กรที่ติดตามอุตสาหกรรมแบตเตอรี่อย่างใกล้ชิด พบว่า หาก Tesla สามารถบรรลุเป้าหมายการผลิต 20 ล้านคันต่อปีได้จริง ความต้องการแร่ธาตุเหล่านี้จะพุ่งสูงขึ้นอย่างมหาศาล และอาจเกินกว่ากำลังการผลิตที่ยั่งยืนที่มีอยู่ในปัจจุบัน
ลิเธียม: Tesla จะมีความต้องการลิเธียมเพิ่มขึ้นถึง 165% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 หรือคิดเป็น 127,302 ตัน เทียบกับ 77,000 ตันในปี 2019
โคบอลต์: ความต้องการโคบอลต์จะเพิ่มขึ้น 56% หรือราว 68,315 ตัน เทียบกับปริมาณการผลิตทั้งหมด 122,000 ตันในปี 2019
นิกเกิล: ในปี 2030 คาดการณ์ว่า Tesla จะต้องใช้นิกเกิลเพิ่มขึ้นถึง 31% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 หรือเทียบเท่ากับกำลังการผลิตรวมของผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุด 6 อันดับแรกของโลก
Tesla เองก็ดูจะตระหนักถึงปัญหานี้เป็นอย่างดี ดังที่ Elon Musk ได้นำเสนอแนวทางการแก้ปัญหาในงาน “Battery Day” ของบริษัท ทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพการสกัดลิเธียม และการพิจารณาเข้าซื้อกิจการ Glencore ซึ่งเป็นผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ โดยอ้างถึงมาตรฐานการดูแลคนงานที่สูงในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
อย่างไรก็ตาม ประเด็นเรื่องนิกเกิลยังคงเป็นความท้าทายสำคัญ Tesla มีแผนที่จะสร้างโรงงานแบตเตอรี่ในประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตนิกเกิลรายใหญ่ที่สุดของโลก แต่กระบวนการผลิตนิกเกิลในอินโดนีเซียเผชิญกับการต่อต้านอย่างหนักเนื่องจากผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการใช้เทคนิค Deep-sea tailings placement (DSTP) ซึ่งเป็นการทิ้งกากของเสียลงสู่ทะเลลึก วิธีการนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางว่าสร้างความเสียหายอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศทางทะเล ดังเช่นกรณีที่ Basamuk Bay ในปาปัวนิวกินี ที่เคยเกิดเหตุการณ์ของเสียจากโรงงานนิกเกิลรั่วไหลจนทำให้น้ำทะเลเปลี่ยนเป็นสีแดง
อีกหนึ่งแนวทางของ Tesla คือการพัฒนาแบตเตอรี่ประเภทใหม่ที่ไม่ต้องพึ่งพานิกเกิล โดยปัจจุบันได้เริ่มใช้แบตเตอรี่ LFP (Lithium Iron Phosphate) ในรถยนต์ที่ผลิตจากจีนแล้ว แม้จะเป็นทางเลือกที่น่าสนใจ แต่แบตเตอรี่ LFP ก็ยังมีข้อจำกัด เช่น ใช้เวลาในการชาร์จนานกว่า ระยะทางการวิ่งที่สั้นกว่า และมีประสิทธิภาพลดลงในสภาพอากาศเย็น
ความท้าทายของธุรกิจพลังงานหมุนเวียน: โซลาร์และลม
ปัญหาห่วงโซ่อุปทานของ Tesla สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายที่อุตสาหกรรม พลังงานสะอาด โดยรวมต้องเผชิญ
พลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Energy): แม้ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์จะลดลงอย่างรวดเร็วจนถึงระดับ Grid Parity (แข่งขันกับไฟฟ้าจากโครงข่ายได้โดยไม่ต้องอุดหนุน) แต่กระบวนการผลิตแผงโซลาร์เซลล์ก็มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมเช่นกัน โดยเฉพาะการใช้ซิลิคอนที่ต้องผ่านกระบวนการเผาไหม้ที่อุณหภูมิสูงกว่า 2,000 องศาเซลเซียส ซึ่งต้องพึ่งพาพลังงานฟอสซิล และต้องทำปฏิกิริยากับคาร์บอนผ่านการใช้ถ่านหิน นอกจากนี้ แผงโซลาร์ยังต้องใช้พลาสติกซึ่งผลิตจากน้ำมันดิบ
อีกปัจจัยที่น่าพิจารณาคือ พื้นที่การใช้พลังงานแสงอาทิตย์ ฟาร์มโซลาร์ขนาดกำลังผลิต 1MW (เพียงพอสำหรับประมาณ 100 หลังคาเรือน) ต้องใช้พื้นที่อย่างน้อย 4 ไร่ ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาการใช้ที่ดินและผลกระทบต่อระบบนิเวศในบางพื้นที่
พลังงานลม (Wind Energy): การผลิตกังหันลมต้องใช้เหล็กและคอนกรีตในปริมาณมหาศาล ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมหนักที่ยังมีความก้าวหน้าในการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน (Decarbonization) ค่อนข้างช้าเมื่อเทียบกับภาคพลังงานไฟฟ้าหรือการขนส่ง
แบตเตอรี่: เช่นเดียวกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่เป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน และเผชิญปัญหาด้านห่วงโซ่อุปทานและการจัดหาวัตถุดิบที่คล้ายคลึงกัน
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: ก้าวข้ามภาพลวงตา สู่ความยั่งยืนที่แท้จริง
ข้อมูลที่นำเสนอมาทั้งหมดนี้ ไม่ได้มีเจตนาที่จะบ่อนทำลายความสำคัญของ พลังงานหมุนเวียน หรือเทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมแต่อย่างใด ในทางตรงกันข้าม ผมเชื่อมั่นอย่างยิ่งว่าพลังงานสะอาดคืออนาคตที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ และเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งต่อการแก้ไขปัญหาวิกฤตสภาพภูมิอากาศ
อย่างไรก็ตาม หากเป้าหมายของเราคือ ความยั่งยืนที่แท้จริง เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้านและครบถ้วนทุกมิติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งเป็นจุดที่บริษัทจำนวนมากมักมองข้าม
การที่เรามองเห็นเพียงผลิตภัณฑ์สุดท้ายที่ “ดูดี” และ “สะอาด” อาจทำให้เราฝากความหวังและเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้มากเกินไป จนละเลยการกดดันให้บริษัทเหล่านี้ปรับปรุงกระบวนการผลิตตลอดห่วงโซ่อุปทานให้ “สะอาด” อย่างแท้จริง
ที่สำคัญ ราคาหุ้นของบริษัทที่เกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาดที่พุ่งสูงลิ่ว อาจทำให้เราหลงลืมแนวทางอื่นที่สำคัญไม่แพ้กันในการต่อสู้กับปัญหาสิ่งแวดล้อม นั่นคือ การลดการใช้พลังงาน (Demand-side Management) พลังงานสะอาดเป็นเพียงกลไกในการผลิตพลังงาน (Supply-side) แต่การบริหารจัดการความต้องการใช้พลังงาน เช่น การส่งเสริม ประสิทธิภาพการใช้พลังงาน (Energy Efficiency) และ การอนุรักษ์พลังงาน (Energy Conservation) คือมิติที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน
รถยนต์ไฟฟ้าอย่าง Tesla ถือเป็นก้าวสำคัญ แต่ก็ยังไม่ดีเท่ากับการหันไปใช้ระบบขนส่งมวลชน ในทำนองเดียวกัน การใช้พลังงานโซลาร์เป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำมัน แต่ก็ยังดีไม่เท่ากับการออกแบบเมืองและอาคารให้ลดการพึ่งพาการใช้พลังงานอย่างสิ้นเชิง
ในฐานะผู้บริโภคและนักลงทุน เราทุกคนมีบทบาทในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริง การตั้งคำถาม การศึกษาข้อมูลเชิงลึก และการสนับสนุนบริษัทที่แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในความยั่งยืนตลอดทั้งห่วงโซ่คุณค่า คือกุญแจสำคัญสู่โลกที่สะอาดและน่าอยู่ยิ่งขึ้นสำหรับอนาคต
หากคุณกำลังมองหาโอกาสในการลงทุนที่สอดคล้องกับแนวคิด ESG หรือต้องการข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติมเกี่ยวกับเทคโนโลยีพลังงานสะอาดและแนวโน้มการลงทุนที่ยั่งยืน อย่าลังเลที่จะติดต่อผู้เชี่ยวชาญของเรา เพื่อร่วมสร้างอนาคตที่ยั่งยืนไปด้วยกัน
