การลงทุนอย่างยั่งยืน: ความจริงเบื้องหลังกระแสพลังงานสะอาดและการเปลี่ยนแปลงสู่ยุค EVs
ในทศวรรษที่ผ่านมา เราได้เห็นการเปลี่ยนแปลงที่น่าตื่นตาตื่นใจในโลกของการลงทุน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการก้าวขึ้นมาของ การลงท
ุนอย่างยั่งยืน (Sustainable Investment) ที่ไม่ได้เป็นเพียงกระแสแฟชั่นอีกต่อไป แต่ได้กลายเป็นเสาหลักสำคัญที่ขับเคลื่อนตลาดทุนทั่วโลก ปัจจัย ESG (Environmental, Social, and Governance) หรือ ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และบรรษัทภิบาล ได้ก้าวเข้ามามีบทบาทในการประเมินมูลค่าของบริษัทอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน นักลงทุนจำนวนมากไม่ได้มองหาเพียงผลตอบแทนทางการเงินเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับผลกระทบเชิงบวกที่ธุรกิจสามารถสร้างให้กับสังคมและโลกใบนี้
ในช่วงต้นปี 2020 เป็นต้นมา เราได้เห็นการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของบริษัทที่โดดเด่นในด้าน ESG หลายแห่ง ไม่ใช่แค่ในเชิงการทำความดี แต่ยังรวมถึงศักยภาพในการสร้างผลกำไรมหาศาลอีกด้วย ตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือ Tesla บริษัทรถยนต์ไฟฟ้าของ Elon Musk ที่ราคาหุ้นพุ่งทะยานกว่า 800% จากต้นปี 2020 ส่งผลให้มูลค่าตลาดของบริษัทแซงหน้าผู้ผลิตรถยนต์ดั้งเดิม กลายเป็นบริษัทรถยนต์ที่มีมูลค่าสูงสุดในโลก และติดอันดับ 5 ของบริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในสหรัฐอเมริกา
การเติบโตที่น่าทึ่งนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียง Tesla เท่านั้น BYD ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าสัญชาติจีน ก็เติบโตถึง 550% จาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ภายในปีเดียว CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่รายใหญ่ของจีน ซึ่งเป็นซัพพลายเออร์ให้กับ Tesla ก็มีมูลค่าเพิ่มขึ้น 440% จาก 3.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.5 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และ Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์ในสหรัฐฯ ก็เติบโตถึง 830% จาก 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 2.5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
ปรากฏการณ์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมั่นของตลาดที่มีต่อ ธุรกิจพลังงานสะอาด (Clean Energy Business) และเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง ซึ่งถูกมองว่าเป็นอนาคตของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลก อย่างไรก็ตาม การเติบโตที่รวดเร็วนี้ก็มาพร้อมกับคำถามและการตรวจสอบที่เข้มข้นยิ่งขึ้น คำถามสำคัญที่นักลงทุนและผู้บริโภคเริ่มตั้งคำถามคือ “ธุรกิจเหล่านี้ ‘สะอาด’ จริงตามที่โฆษณาหรือไม่?” และ “ห่วงโซ่อุปทานของพวกเขามีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากน้อยเพียงใด?”
ในฐานะผู้ที่มีประสบการณ์ในอุตสาหกรรมมายาวนานกว่าทศวรรษ ผมพบว่ามิติของ พลังงานสะอาด (Renewable Energy) นั้นซับซ้อนกว่าที่ปรากฏในสื่อมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเราลงลึกไปในรายละเอียดของห่วงโซ่อุปทาน กระบวนการผลิต และผลกระทบที่อาจไม่สวยหรูเหมือนภาพที่นำเสนอ บทความนี้จึงตั้งใจจะให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับประเด็นเหล่านี้ ชี้ให้เห็นถึงความท้าทายที่ซ่อนอยู่ และชวนให้เรามองภาพใหญ่ของการลงทุนอย่างยั่งยืนด้วยมุมมองที่รอบด้านยิ่งขึ้น
เจาะลึก Case Study: Tesla กับความท้าทายด้านวัตถุดิบแบตเตอรี่
ปี 2020 เป็นปีที่ Tesla ประกาศเป้าหมายอันทะเยอทะยานที่จะผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปีภายในปี 2030 จากที่เคยผลิตได้เพียง 5 แสนคันในปี 2020 แม้จะเป็นข่าวที่น่าตื่นเต้น แต่เป้าหมายนี้ได้จุดประกายความกังวลเกี่ยวกับปริมาณวัตถุดิบที่จำเป็นสำหรับแบตเตอรี่ โดยเฉพาะลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิล หาก Tesla จะผลิตรถยนต์ได้ตามเป้าหมายจริง ความต้องการแร่ธาตุเหล่านี้จะพุ่งสูงขึ้นอย่างมหาศาล จนอาจเกินขีดจำกัดของการผลิตที่ยั่งยืน (Sustainable Production)
จากการวิเคราะห์ของ Adamas Intelligence และ Mining.com ที่ติดตามอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ไฟฟ้า พบว่า หาก Tesla สามารถบรรลุเป้าหมายการผลิตในปี 2030 โดยใช้ข้อมูลปี 2019 เป็นฐาน (ซึ่งอาจต่ำกว่าความเป็นจริงเนื่องจากผลกระทบของ COVID-19) บริษัทจะต้องการลิเธียมเพิ่มขึ้นถึง 165% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 (หรือคิดเป็น 127,302 ตัน จากที่ใช้ 77,000 ตัน) ขณะที่ความต้องการโคบอลต์จะเพิ่มขึ้น 56% (จาก 122,000 ตันที่ผลิตได้ในปี 2019)
Tesla เองดูเหมือนจะตระหนักถึงปัญหานี้เป็นอย่างดี ในงาน “Battery Day” อีลอน มัสก์ ได้นำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหา โดยเน้นย้ำถึงประสิทธิภาพของการขุดลิเธียมด้วยการเพิ่มเกลือ หรือแม้กระทั่งการเข้าซื้อ Glencore ผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ และยืนยันถึงมาตรฐานการดูแลคนงานในเหมืองที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก อย่างไรก็ตาม ยังมีส่วนประกอบสำคัญอีกหนึ่งอย่างที่ Tesla ยังคงเผชิญกับความท้าทาย นั่นคือ “นิกเกิล”
ในปี 2030 คาดการณ์ว่า Tesla จะต้องการใช้นิกเกิลเพิ่มขึ้นถึง 31% ของปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 ซึ่งเทียบเท่ากับปริมาณการผลิตรวมของผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุด 6 รายของโลก นิกเกิลเป็นแร่ธาตุที่มีความต้องการสูงในอุตสาหกรรมอื่นๆ ด้วย เช่น อุตสาหกรรมสแตนเลส ทำให้เกิดการแข่งขันในการจัดหา
ด้วยความสำคัญของนิกเกิล Tesla จึงมีแผนที่จะเข้าไปลงทุนในอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตนิกเกิลอันดับ 1 ของโลก แต่กระบวนการผลิตนิกเกิลในอินโดนีเซียก็เผชิญกับการต่อต้านอย่างรุนแรง โดยมีประเด็นหลักอยู่ที่การจัดการของเสียจากการผลิต วิธีการที่นิยมใช้คือ Deep-sea tailings placement (DSTP) ซึ่งเป็นการปล่อยของเสียลงสู่ทะเลลึกไกลจากชายฝั่ง กระบวนการนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักว่าสร้างผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศทางทะเล โดยมีกรณีศึกษาที่น่ากังวล เช่น การรั่วไหลของของเสียจากโรงงานนิกเกิลที่ Basamuk Bay ในปาปัวนิวกินี ที่เคยทำให้ทะเลเปลี่ยนเป็นสีแดง
อีกแนวทางหนึ่งของ Tesla คือการพัฒนาแบตเตอรี่ชนิดใหม่ที่ใช้ลิเธียมไอออนฟอสเฟต (LFP) ซึ่งมีส่วนประกอบของนิกเกิลน้อยกว่าแบตเตอรี่ประเภท NCA (Nickel-Cobalt-Aluminium) ที่ใช้ในปัจจุบัน แม้แบตเตอรี่ LFP จะได้รับความสนใจ แต่ก็ยังมีข้อจำกัดบางประการ เช่น ใช้เวลาในการชาร์จนานกว่า ให้ระยะทางวิ่งที่สั้นกว่า และมีประสิทธิภาพลดลงในสภาพอากาศเย็น
พลังงานหมุนเวียน: ความท้าทายเบื้องหลังแสงสว่างแห่งอนาคต
ปัญหาห่วงโซ่อุปทานที่ Tesla เผชิญ เป็นเพียงส่วนหนึ่งของความท้าทายที่อุตสาหกรรม พลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy) ทั้งหมดต้องเผชิญร่วมกัน
ปัจจุบัน พลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Energy) และ พลังงานลม (Wind Energy) คือสองเสาหลักของเทรนด์พลังงานสะอาด ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานทั้งสองประเภทลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะโซลาร์ที่ลดลงถึง 82% ตั้งแต่ปี 2010 จนสามารถแข่งขันกับราคาไฟฟ้าจากโครงข่ายหลักได้โดยไม่ต้องพึ่งเงินอุดหนุน หรือที่เรียกว่า Grid Parity
อย่างไรก็ตาม การผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์และลมก็มีประเด็นที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ ในด้าน โซลาร์ แผงโซลาร์มีส่วนประกอบหลักคือซิลิคอน ซึ่งกระบวนการผลิตต้องใช้ความร้อนสูงเกิน 2,000 องศาเซลเซียส และต้องพึ่งพาพลังงานฟอสซิล รวมถึงการทำปฏิกิริยากับคาร์บอนจากการใช้ถ่านหิน นอกจากนี้ แผงโซลาร์ยังต้องใช้พลาสติกซึ่งผลิตจากน้ำมันดิบเป็นส่วนประกอบในการหุ้มอีกด้วย
อีกปัจจัยสำคัญคือพื้นที่ที่ใช้ในการติดตั้งฟาร์มโซลาร์ขนาดใหญ่ โดยมีการประเมินว่าฟาร์มโซลาร์ที่มีกำลังผลิต 1MW (เพียงพอต่อการให้พลังงานแก่บ้านประมาณ 100 หลัง) จะต้องใช้พื้นที่อย่างน้อย 4 ไร่
สำหรับ พลังงานลม ใบพัดกังหันลมขนาดใหญ่ต้องอาศัยเหล็กและคอนกรีตในปริมาณมหาศาล ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมหนักที่การลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน (Decarbonization) ยังคงล้าหลังเมื่อเทียบกับภาคพลังงานไฟฟ้าและขนส่ง
และแน่นอนว่า แบตเตอรี่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน ก็ประสบปัญหาเดียวกันกับที่กล่าวไปในอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: มองให้ลึกกว่าการลงทุนอย่างยั่งยืน
ข้อมูลที่นำเสนอทั้งหมดนี้ ไม่ได้มีเจตนาที่จะบ่อนทำลายคุณค่าของพลังงานสะอาด หรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง ผมยืนยันอย่างหนักแน่นว่า พลังงานสะอาด มีความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่ออนาคตของโลก และเป็นสิ่งที่เราไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ ทว่า หากเป้าหมายของเราคือความยั่งยืนที่แท้จริง การศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ครอบคลุมทุกมิติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเด็น ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain Management) ที่มักถูกมองข้าม คือสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง
การมองเห็นเพียงผลิตภัณฑ์สุดท้าย หรือภาพลักษณ์ที่สวยงาม อาจทำให้เราฝากความหวังและเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้ จนชะล่าใจ และละเลยการกดดันให้บริษัทเหล่านั้นปรับปรุงกระบวนการผลิตให้ “สะอาด” อย่างแท้จริงในทุกขั้นตอน
ยิ่งไปกว่านั้น การพุ่งเป้าไปที่ ราคาหุ้นพลังงานสะอาด (Clean Energy Stock Price) ที่พุ่งสูงลิ่ว อาจทำให้เรามองข้ามแนวทางอื่นๆ ที่มีประสิทธิภาพไม่แพ้กันในการต่อสู้กับวิกฤตสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่งมาตรการ ลดการใช้พลังงาน (Energy Conservation) และ การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ (Energy Efficiency)
พลังงานสะอาด เป็นเพียงช่องทางในการ “ผลิต” พลังงานที่เราใช้ในชีวิตประจำวัน (Supply-side) แต่การบริหารจัดการ “ความต้องการ” ใช้พลังงาน (Demand-side) ก็เป็นมิติที่สำคัญไม่แพ้กัน รถยนต์ไฟฟ้าอย่าง Tesla เป็นสิ่งที่ดี แต่ก็ยังดีไม่เท่าการใช้ระบบขนส่งมวลชนที่มีประสิทธิภาพ การใช้พลังงานโซลาร์เป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำมัน แต่ก็ยังดีไม่เท่าการออกแบบเมืองและอาคารให้สามารถลดการพึ่งพาเครื่องปรับอากาศได้
ในยุคที่ การลงทุน ESG (ESG Investing) กำลังเฟื่องฟู และ รถยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicles – EVs) กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งอนาคต เป็นเรื่องสำคัญที่เราจะต้องตั้งคำถามเชิงวิพากษ์ และมองให้ทะลุเปลือกนอก เพื่อให้การลงทุนและการเปลี่ยนแปลงสู่สังคมที่ยั่งยืนของเรานั้น ดำเนินไปบนพื้นฐานของข้อมูลที่ถูกต้อง และมีประสิทธิภาพสูงสุดอย่างแท้จริง
หากคุณคือส่วนหนึ่งของนักลงทุนที่มองหาโอกาสในการสร้างผลตอบแทนพร้อมๆ ไปกับการสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อโลกใบนี้ และต้องการเจาะลึกกลยุทธ์ที่สามารถขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริงในยุคแห่ง นวัตกรรมยานยนต์ไฟฟ้า (EV Innovation) และ เทคโนโลยีพลังงานสะอาด การทำความเข้าใจความซับซ้อนของห่วงโซ่อุปทาน และการประยุกต์ใช้หลักการ การเงินสีเขียว (Green Finance) ในการตัดสินใจลงทุน คือก้าวต่อไปที่คุณไม่ควรมองข้าม.
