พลังงานสะอาด: เบื้องหลังที่อาจไม่ได้สวยงามอย่างที่เห็น
ในยุคที่โลกกำลังตระหนักถึงความสำคัญของปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง การลงทุนอย่างยั่งยืน (Sustainable Investment) หรือที่รู้จักกันในนามของการลงทุนที
่คำนึงถึงปัจจัย ESG (Environmental, Social, and Governance) ได้กลายเป็นกระแสหลักที่นักลงทุนทั่วโลกให้ความสนใจ ดัชนี ESG ไม่ใช่เพียงแค่ตัวชี้วัดทางธุรกิจอีกต่อไป แต่ยังสะท้อนถึงความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ซึ่งหลายองค์กรพยายามผลักดันตัวเองให้อยู่ในเกณฑ์ที่ดีเพื่อดึงดูดเม็ดเงินลงทุน
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังปี 2020 เราได้เห็นการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของบริษัทที่ดำเนินธุรกิจเกี่ยวข้องกับพลังงานสะอาดและเทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม บริษัทเหล่านี้ไม่เพียงแต่ได้รับผลตอบแทนทางการเงินที่น่าประทับใจ แต่ยังถูกมองว่าเป็นอนาคตของการพัฒนาอุตสาหกรรม ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ Tesla ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้า (EV) ของ Elon Musk ที่ราคาหุ้นพุ่งสูงขึ้นเกือบ 800% ในปี 2020 เพียงปีเดียว ส่งผลให้กลายเป็นบริษัทรถยนต์ที่มีมูลค่าตลาดสูงสุดในโลก และติดอันดับ 5 บริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในสหรัฐอเมริกา
ความสำเร็จนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ Tesla เพียงบริษัทเดียว BYD ผู้ผลิต EV รายใหญ่จากจีน ก็มีมูลค่าเพิ่มขึ้นถึง 550% จาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในเวลาเพียงปีเดียว CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่ชั้นนำของจีน ซึ่งเป็นซัพพลายเออร์รายสำคัญของ Tesla ก็เติบโตกว่า 440% ขณะที่ Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์ในสหรัฐฯ ก็มีมูลค่าเพิ่มขึ้นถึง 830%
การเติบโตอันน่าทึ่งเหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมั่นของตลาดที่มีต่อ “ความสะอาด” ของธุรกิจเหล่านี้ ซึ่งสอดคล้องกับแนวโน้มโลกที่มุ่งสู่การลดการปล่อยคาร์บอนและพลังงานหมุนเวียน อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางการเฉลิมฉลองความสำเร็จเหล่านี้ ยังมีคำถามสำคัญที่มักถูกมองข้าม นั่นคือ “ความสะอาด” ของธุรกิจเหล่านี้แท้จริงแล้วเป็นอย่างไร? ห่วงโซ่อุปทานของพวกเขามีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างที่หลายคนเข้าใจจริงหรือไม่?
ในฐานะผู้ที่อยู่ในวงการอุตสาหกรรมมาเป็นเวลา 10 ปี ผมได้เห็นการเปลี่ยนแปลงและความท้าทายต่างๆ ที่เกิดขึ้น ผมต้องการพาคุณไปสำรวจเบื้องหลังของธุรกิจพลังงานสะอาด ที่อาจไม่ได้สวยงามและไร้ที่ติอย่างที่ปรากฏในข่าวสาร เพื่อให้เห็นภาพรวมที่ครบถ้วนและสมบูรณ์ยิ่งขึ้น
กรณีศึกษา: Tesla กับความท้าทายด้านวัตถุดิบแบตเตอรี่
การประกาศเป้าหมายของ Elon Musk ที่จะผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปีภายในปี 2030 นั้น แม้จะจุดประกายความตื่นเต้น แต่ก็ปลุกความกังวลเกี่ยวกับปริมาณวัตถุดิบที่จำเป็นต้องใช้ โดยเฉพาะแร่ธาตุสำคัญในแบตเตอรี่ลิเธียมไอออน เช่น ลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิล
จากการประเมินของ Adamas Intelligence และ Mining.com หาก Tesla สามารถผลิตรถยนต์ตามเป้าหมายได้จริงในปี 2030 จะมีความต้องการลิเธียมเพิ่มขึ้นถึง 165% ของปริมาณการผลิตทั่วโลกในปี 2019 ขณะที่โคบอลต์จะต้องการเพิ่มขึ้น 56% ซึ่งเป็นปริมาณที่ใกล้เคียงกับปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019
Tesla เองก็ตระหนักถึงปัญหานี้ดี ในงาน “Battery Day” อีลอน มัสก์ ได้นำเสนอแนวทางแก้ไข เช่น การเพิ่มประสิทธิภาพการขุดลิเธียมด้วยการเพิ่มเกลือ และการพิจารณาเข้าซื้อกิจการ Glencore ผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ พร้อมย้ำถึงมาตรฐานการดูแลคนงานในเหมืองที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
อย่างไรก็ตาม ปัญหาที่ยังคงเป็นโจทย์ใหญ่คือ “นิกเกิล” ในปี 2030 ความต้องการนิกเกิลสำหรับ Tesla คาดว่าจะเพิ่มขึ้นถึง 31% ของปริมาณการผลิตทั่วโลกในปี 2019 ซึ่งเทียบเท่ากับปริมาณการผลิตรวมของผู้ผลิตรายใหญ่ 6 รายแรกของโลก และยังต้องแข่งขันกับอุตสาหกรรมอื่น ๆ เช่น สแตนเลส
อินโดนีเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตนิกเกิลรายใหญ่ที่สุดของโลก กำลังกลายเป็นเป้าหมายสำคัญของ Tesla ในการจัดตั้งโรงงานแบตเตอรี่ แต่กระบวนการผลิตนิกเกิลในอินโดนีเซียก็เผชิญกับการต่อต้านอย่างหนัก ส่วนใหญ่เกิดจากผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม วิธีการกำจัดของเสียที่ใช้คือ Deep-sea tailings placement (DSTP) ซึ่งเป็นการปล่อยกากตะกอนลงสู่ทะเลลึก แม้จะอยู่ห่างไกลจากชายฝั่ง แต่กระบวนการนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าสร้างความเสียหายต่อระบบนิเวศทางทะเลอย่างรุนแรง ดังเช่นกรณีรั่วไหลที่ Basamuk Bay ในปาปัวนิวกินี ที่เคยทำให้ทะเลเปลี่ยนเป็นสีแดง
อีกทางเลือกของ Tesla คือการพัฒนาแบตเตอรี่ประเภทใหม่ที่ลดการพึ่งพานิกเกิล Tesla ได้เริ่มใช้แบตเตอรี่ LFP (Lithium Iron Phosphate) สำหรับรถยนต์ที่ผลิตในจีน ซึ่งแม้จะน่าสนใจ แต่ก็มีข้อจำกัดเรื่องเวลาในการชาร์จที่นานกว่า ระยะทางวิ่งที่สั้นกว่า และประสิทธิภาพที่ลดลงในสภาพอากาศหนาวเย็น
ความท้าทายของธุรกิจพลังงานหมุนเวียน: โซลาร์และลม
ปัญหาห่วงโซ่อุปทานที่ Tesla เผชิญ เป็นสิ่งที่อุตสาหกรรมพลังงานสะอาดโดยรวมต้องเผชิญเช่นกัน
พลังงานแสงอาทิตย์ (โซลาร์) และพลังงานลม เป็นสองหัวหอกสำคัญของพลังงานสะอาด ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานทั้งสองประเภทลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะโซลาร์ที่ลดลงถึง 82% ตั้งแต่ปี 2010 ทำให้สามารถแข่งขันกับราคาไฟฟ้าจากกริดได้โดยไม่ต้องอาศัยเงินอุดหนุน (Grid Parity)
แต่เบื้องหลังความ “สะอาด” ของโซลาร์ก็มีความท้าทายซ่อนอยู่ แผงโซลาร์ใช้ซิลิคอนเป็นส่วนประกอบหลัก ซึ่งกระบวนการผลิตต้องใช้ความร้อนสูงกว่า 2,000 องศาเซลเซียส และอาศัยพลังงานฟอสซิลเป็นหลัก นอกจากนี้ยังต้องทำปฏิกิริยากับคาร์บอนผ่านการใช้ถ่านหิน และที่สำคัญ พลาสติกที่ใช้หุ้มแผงโซลาร์ก็เป็นผลิตภัณฑ์จากน้ำมันดิบ
นอกจากนี้ โครงการโซลาร์เชิงพาณิชย์ยังต้องการพื้นที่จำนวนมาก โดยคาดการณ์ว่าฟาร์มโซลาร์ขนาด 1MW (สามารถผลิตไฟฟ้าให้บ้านประมาณ 100 หลัง) จะใช้พื้นที่อย่างน้อย 4 ไร่
สำหรับพลังงานลม ส่วนประกอบของกังหันลม เช่น เหล็กและคอนกรีต ก็เป็นอุตสาหกรรมหนักที่การลดการปล่อยคาร์บอน (Decarbonization) ยังคงล้าหลังเมื่อเทียบกับภาคพลังงานไฟฟ้าหรือการขนส่ง
และแน่นอนว่า แบตเตอรี่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน ก็ประสบปัญหาเดียวกันกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: มองให้ลึกกว่าที่เห็น
ข้อมูลทั้งหมดนี้ ไม่ได้มีเจตนาจะโจมตีว่าพลังงานสะอาดและเทคโนโลยีเหล่านี้ไม่ดีหรือไม่มีความสำคัญ ผมขอยืนยันว่าพลังงานสะอาดเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งและเป็นส่วนสำคัญของอนาคตที่เราไม่อาจหลีกเลี่ยงได้
อย่างไรก็ตาม หากเป้าหมายของเราคือ “ความยั่งยืนที่แท้จริง” เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน และพิจารณาในทุกมิติ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ห่วงโซ่อุปทาน” ซึ่งเป็นส่วนที่หลายบริษัทมักมองข้าม
การมองเห็นเพียงผลิตภัณฑ์สุดท้ายที่ “ดูสะอาด” อาจทำให้เราฝากความหวังและความเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้มากเกินไป จนชะล่าใจและละเลยการกดดันให้บริษัทเหล่านั้นปรับปรุงให้ “สะอาด” อย่างครบวงจรอย่างแท้จริง
ที่สำคัญ ราคาหุ้นที่พุ่งสูงของบริษัทพลังงานสะอาด อาจทำให้เรามองข้ามแนวทางอื่น ๆ ที่สำคัญไม่แพ้กันในการต่อสู้กับวิกฤตสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะ “มาตรการลดการใช้พลังงาน” (Demand-side management) ซึ่งเป็นอีกมิติที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่า “การผลิตพลังงานสะอาด” (Supply-side solutions) การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ (Energy Efficiency) และการประหยัดพลังงาน (Energy Conservation) คือกุญแจสำคัญที่เราต้องให้ความสนใจ
รถยนต์ไฟฟ้าอย่าง Tesla เป็นสิ่งที่ดี แต่ก็อาจไม่เท่ากับการใช้ระบบขนส่งมวลชน การใช้พลังงานโซลาร์เป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำมัน แต่ก็ยังดีไม่เท่าการออกแบบเมืองและอาคารให้การพึ่งพาเครื่องปรับอากาศเป็นทางเลือกสุดท้าย
ในฐานะผู้บริโภค นักลงทุน และผู้มีส่วนร่วมในสังคม เราทุกคนมีบทบาทสำคัญในการตั้งคำถาม ตรวจสอบ และผลักดันให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง ไม่ใช่เพียงแค่ความสวยงามภายนอกที่ปรากฏ.
หากคุณคือผู้ที่กำลังมองหาโอกาสในการลงทุนที่ให้ผลตอบแทนที่ยั่งยืนและใส่ใจต่อโลก หรือกำลังพิจารณาการเปลี่ยนผ่านสู่เทคโนโลยีพลังงานสะอาดในธุรกิจของคุณ ขอเชิญชวนให้ศึกษาข้อมูลเชิงลึก เปรียบเทียบทางเลือกต่างๆ และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้การตัดสินใจของคุณไม่เพียงแต่สร้างผลกำไร แต่ยังสร้างผลกระทบเชิงบวกต่ออนาคตของเราทุกคน.
