เจาะลึกเบื้องหลัง “พลังงานสะอาด”: โอกาสการลงทุนที่ซ่อนเร้นความท้าทาย
ในยุคที่กระแสสิ่งแวดล้อมกลายเป็นแกนหลักของการขับเคลื่อนธุรกิจและการลงทุนทั่วโลก การลงทุนอย่างยั่งยืน (Sustainable Investment) ไม่ใช่เ
พียงแค่คำเท่ๆ แต่ได้กลายเป็นกลยุทธ์ที่นักลงทุนทั่วโลกให้ความสำคัญ การประเมินมูลค่าของบริษัทต่างๆ ที่พิจารณาปัจจัยด้าน สิ่งแวดล้อม สังคม และบรรษัทภิบาล (ESG) ได้กลายเป็นมาตรฐานใหม่ ที่สะท้อนถึงวิสัยทัศน์และความรับผิดชอบขององค์กร
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เราได้เห็นการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของบริษัทที่ได้รับการยอมรับว่ามีแนวปฏิบัติ ESG ที่โดดเด่น ไม่ว่าจะเป็นการมุ่งมั่นลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การดูแลสังคมอย่างทั่วถึง หรือการมีธรรมาภิบาลที่โปร่งใส การเติบโตนี้ไม่ได้มาจากแค่แรงสนับสนุนทางด้านศีลธรรมเท่านั้น แต่ยังแฝงไปด้วย โอกาสในการทำกำไรมหาศาล เห็นได้ชัดจากตัวเลขผลประกอบการที่พุ่งทะยานของหลายบริษัท โดยเฉพาะในปี 2020 ที่ราคาหุ้นของบริษัทหลายแห่งที่เกี่ยวข้องกับเทรนด์นี้ พุ่งสูงขึ้นอย่างไม่น่าเชื่อ
Tesla บริษัทรถยนต์ไฟฟ้าของ Elon Musk กลายเป็นกรณีศึกษาที่โดดเด่นที่สุด หุ้นของ Tesla เติบโตขึ้นเกือบ 800% ตั้งแต่ต้นปี 2020 จนก้าวขึ้นเป็นบริษัทรถยนต์ที่มีมูลค่าตลาดสูงสุดในโลก และติดอันดับ 5 บริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในสหรัฐอเมริกา ไม่เพียงเท่านั้น บริษัทอื่นๆ ในอุตสาหกรรมเดียวกันก็เติบโตอย่างน่าประทับใจ เช่น BYD ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้าชั้นนำจากจีน ที่มูลค่าพุ่งสูงขึ้นจาก 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เป็น 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ภายในเวลาเพียงปีเดียว ขณะที่ CATL ผู้ผลิตแบตเตอรี่ชั้นนำของจีน ซึ่งเป็นผู้จัดหารายสำคัญให้กับ Tesla ก็เติบโตถึง 440% ส่วน Enphase Energy ผู้ผลิตไมโครอินเวอร์เตอร์สำหรับระบบโซลาร์ในสหรัฐอเมริกา ก็ทำผลงานได้อย่างยอดเยี่ยมด้วยการเติบโตถึง 830%
ตัวเลขเหล่านี้ยืนยันให้เห็นว่า “ความสะอาด” ของธุรกิจ ซึ่งในที่นี้หมายถึงความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สอดคล้องกับทิศทางอนาคตของโลก และหลายคนเชื่อมั่นว่านี่คืออนาคตที่จะนำมาซึ่งการเติบโตอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม การเติบโตที่รวดเร็วเช่นนี้ย่อมนำมาซึ่งคำถามและความคาดหวังที่สูงขึ้น คำถามสำคัญที่เกิดขึ้นคือ บริษัทเหล่านี้ “สะอาด” จริงหรือไม่? และห่วงโซ่อุปทานของพวกเขามีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากน้อยเพียงใด?
บทความนี้จะพาคุณเจาะลึกไปสู่มิติที่ซับซ้อนของ พลังงานสะอาด ที่อาจไม่สวยหรูอย่างที่เห็นในภาพโฆษณา หรือสื่อต่างๆ เราจะสำรวจรายละเอียดเชิงลึกของห่วงโซ่อุปทานที่มักถูกมองข้าม เพื่อให้คุณเข้าใจภาพรวมของการลงทุนที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง
เจาะลึกกรณีศึกษา Tesla: ความท้าทายในห่วงโซ่อุปทานแบตเตอรี่
เมื่อเดือนกันยายน 2020 Elon Musk ได้ประกาศบน Twitter ว่า Tesla ตั้งเป้าผลิตรถยนต์ไฟฟ้าให้ได้ 20 ล้านคันต่อปีภายในปี 2030 จากที่เคยผลิตได้เพียง 5 แสนคันในปี 2020 การประกาศนี้แม้จะสร้างความตื่นเต้น แต่ก็จุดประกายข้อกังวลเกี่ยวกับส่วนประกอบหลักของแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า โดยเฉพาะ ลิเธียม โคบอลต์ และนิกเกิล หาก Tesla จะผลิตรถยนต์ให้ได้ตามเป้าหมาย การใช้แร่ธาตุเหล่านี้จะต้องเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล ซึ่งอาจเกินขีดจำกัดของการผลิตที่ยั่งยืน
จากการวิเคราะห์ของ Adamas Intelligence และ Mining.com ที่ติดตามอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ไฟฟ้า พบว่า หาก Tesla สามารถผลิตรถยนต์ไฟฟ้าได้ตามเป้าในปี 2030 ความต้องการลิเธียมจะเพิ่มขึ้นถึง 165% เมื่อเทียบกับปริมาณการผลิตทั้งหมดในปี 2019 (จาก 77,000 ตัน เป็น 127,302 ตัน) ขณะที่ความต้องการโคบอลต์จะเพิ่มขึ้น 56% (จาก 122,000 ตัน เป็น 68,315 ตัน)
Tesla เองก็ดูจะตระหนักถึงปัญหานี้ดี ในงาน “Battery Day” ทาง Elon Musk ได้นำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหา โดยเน้นย้ำถึงประสิทธิภาพการสกัดลิเธียมที่ใช้เทคนิคใหม่ หรือแม้กระทั่งการพิจารณาเข้าซื้อ Glencore ซึ่งเป็นผู้ผลิตโคบอลต์รายใหญ่ที่สุด และยืนยันถึงมาตรฐานแรงงานในเหมืองที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
อย่างไรก็ตาม ส่วนประกอบสำคัญอีกอย่างที่ Tesla ยังคงเผชิญความท้าทายคือ นิกเกิล คาดการณ์ว่าในปี 2030 Tesla จะต้องการใช้นิกเกิลในปริมาณที่เทียบเท่ากับปริมาณการผลิตทั้งหมดของผู้ผลิตรายใหญ่ 6 อันดับแรกของโลกมารวมกัน การแข่งขันเพื่อจัดหานิกเกิลนี้จะสูงมาก เนื่องจากอุตสาหกรรมอื่นๆ เช่น อุตสาหกรรมสแตนเลส ก็ต้องการนิกเกิลเช่นกัน
ความสำคัญของนิกเกิลส่งผลให้ Tesla มีแผนที่จะตั้งโรงงานแบตเตอรี่ในประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตนิกเกิลอันดับ 1 ของโลก แต่กระบวนการผลิตนิกเกิลในอินโดนีเซียนั้นเผชิญกับการต่อต้านอย่างหนัก สาเหตุหลักมาจากวิธีการกำจัดของเสีย ซึ่งปัจจุบันเลือกใช้วิธี Deep-sea tailings placement (DSTP) หรือการปล่อยกากของเสียลงสู่ทะเลลึก ห่างจากชายฝั่งผ่านท่อส่ง วิธีการนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักว่าส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศทางทะเล ดังเช่นกรณีการรั่วไหลของของเสียจากโรงงานนิกเกิลที่ Basamuk Bay ในปาปัวนิวกินีเมื่อปีก่อน ที่ทำให้ผืนทะเลเปลี่ยนเป็นสีแดง
อีกแนวทางที่ Tesla กำลังสำรวจคือ การเปลี่ยนไปใช้แบตเตอรี่ประเภทใหม่ที่ไม่มีส่วนประกอบของนิกเกิล (เดิม Tesla ใช้แบตเตอรี่ NCA – Nickel-Cobalt-Aluminium) ปัจจุบัน Tesla ได้เริ่มใช้แบตเตอรี่ประเภท LFP (Lithium Iron Phosphate) สำหรับรถยนต์ที่ผลิตในจีน แม้จะได้รับความสนใจ แต่ LFP ก็มีข้อจำกัด เช่น ใช้เวลาในการชาร์จนานกว่า ระยะทางการวิ่งสั้นกว่า และมีปัญหาประสิทธิภาพเมื่อเจอสภาพอากาศเย็น
ความท้าทายของธุรกิจพลังงานหมุนเวียน: มากกว่าแค่โซลาร์และลม
ปัญหาห่วงโซ่อุปทานที่ Tesla เผชิญ เป็นประเด็นที่อุตสาหกรรมพลังงานสะอาดทั้งหมดต้องเผชิญร่วมกัน
พลังงานแสงอาทิตย์ (โซลาร์) และพลังงานลม กลายเป็นเทรนด์หลักของพลังงานสะอาด ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากทั้งสองแหล่งนี้ลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะโซลาร์ที่ลดลงถึง 82% ตั้งแต่ปี 2010 ทำให้สามารถแข่งขันกับค่าไฟฟ้าจากโครงข่ายไฟฟ้าทั่วไปได้โดยไม่ต้องพึ่งการอุดหนุนจากภาครัฐ หรือที่เรียกว่า Grid Parity
แต่ความท้าทายสำคัญของพลังงานทั้งสองประเภทนี้อยู่ที่ห่วงโซ่อุปทานที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าส่งผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อม แผงโซลาร์ มีส่วนประกอบหลักเป็นซิลิคอน ซึ่งกระบวนการผลิตต้องใช้อุณหภูมิสูงกว่า 2,000 องศาเซลเซียส และต้องอาศัยพลังงานฟอสซิล นอกจากนี้ยังต้องใช้ถ่านหินในปฏิกิริยาทางเคมี และพลาสติกที่ใช้หุ้มแผงโซลาร์ก็มาจากน้ำมันดิบ
อีกปัจจัยสำคัญคือ พื้นที่ ที่ใช้สำหรับโครงการโซลาร์เชิงพาณิชย์ ฟาร์มโซลาร์ขนาดกำลังผลิต 1 MW (เพียงพอสำหรับประมาณ 100 หลังคาเรือน) ต้องการพื้นที่อย่างน้อย 4 ไร่
สำหรับ กังหันลม ส่วนประกอบหลักคือเหล็กและคอนกรีตปริมาณมหาศาล ซึ่งอุตสาหกรรมหนักเหล่านี้ยังคงมีความล้าหลังอย่างมากในการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน (decarbonization) เมื่อเทียบกับอุตสาหกรรมไฟฟ้าและการขนส่ง
และแน่นอนว่า แบตเตอรี่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบพลังงานหมุนเวียน ก็ประสบปัญหาเดียวกันกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า
“อย่าตัดสินหนังสือจากหน้าปก”: มองให้ไกลกว่าผลิตภัณฑ์สุดท้าย
ข้อมูลทั้งหมดที่กล่าวมานี้ ไม่ได้มีเจตนาจะกล่าวหาว่าพลังงานสะอาดและเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องนั้นไม่ดีหรือไม่ควรพัฒนา ผู้เขียนยังคงเชื่อมั่นว่าพลังงานสะอาดมีความสำคัญอย่างยิ่งและเป็นสิ่งที่เราไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ แต่หากเป้าหมายของเราคือ ความยั่งยืนที่แท้จริง เราจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ครอบคลุมทุกมิติ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งเป็นสิ่งที่หลายบริษัทมักมองข้าม
การที่เรามุ่งเน้นเพียงแค่ผลิตภัณฑ์สุดท้าย อาจทำให้เราฝากความหวังและความเชื่อมั่นในบริษัทพลังงานสะอาดเหล่านี้ (ซึ่งสะท้อนออกมาในราคาหุ้นที่พุ่งสูง) ว่าจะเป็น “ไม้ตาย” ที่สามารถแก้ปัญหาทุกอย่างได้ จนทำให้เราชะล่าใจ และเพิกเฉยต่อการกดดันให้บริษัทเหล่านี้เร่งปรับปรุงกระบวนการให้ “สะอาด” อย่างครบวงจร
ที่สำคัญกว่านั้น ราคาหุ้นพลังงานสะอาดที่พุ่งสูง อาจทำให้เรามองข้าม แนวทางอื่นในการต่อสู้กับปัญหาสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มาตรการลดการใช้พลังงาน (Demand-side Management) อย่าลืมว่าพลังงานสะอาดเป็นเพียงช่องทางในการผลิตพลังงานที่เราใช้ (Supply-side) แต่การบริหารจัดการความต้องการใช้พลังงานก็เป็นอีกมิติที่สำคัญไม่แพ้กัน ไม่ว่าจะเป็นการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ (energy efficiency) หรือการประหยัดพลังงาน (energy conservation)
รถยนต์ไฟฟ้าอย่าง Tesla นั้นเป็นสิ่งที่ดี แต่การใช้ระบบขนส่งมวลชนนั้นดียิ่งกว่า ในทำนองเดียวกัน การใช้พลังงานโซลาร์ก็เป็นทางเลือกที่ดีกว่าน้ำมัน แต่การออกแบบเมืองและอาคารให้ลดความจำเป็นในการใช้เครื่องปรับอากาศก็เป็นแนวทางที่ยั่งยืนกว่า
ในฐานะผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมมากว่า 10 ปี ผมขอเชิญชวนนักลงทุนทุกท่าน ที่กำลังมองหาโอกาสในการลงทุนใน ธุรกิจพลังงานสะอาด ให้พิจารณาปัจจัยเหล่านี้อย่างรอบคอบ อย่าเพียงแค่มองที่ตัวเลขการเติบโตของผลกำไร หรือกระแสข่าวเชิงบวก แต่ให้ลงลึกไปถึงรากฐานของห่วงโซ่อุปทาน กระบวนการผลิต และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่อาจแฝงอยู่ การตัดสินใจลงทุนที่อิงข้อมูลรอบด้าน จะนำไปสู่การลงทุนที่ยั่งยืนและสร้างผลตอบแทนที่ดีในระยะยาว
หากคุณต้องการสำรวจโอกาส การลงทุนในเทคโนโลยีสีเขียว หรือต้องการข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับ การประเมิน ESG ของบริษัท เพื่อการตัดสินใจลงทุนที่ชาญฉลาด ติดต่อผู้เชี่ยวชาญของเราเพื่อรับคำปรึกษาและวางแผนกลยุทธ์การลงทุนที่เหมาะสมกับเป้าหมายของคุณได้แล้ววันนี้
